20 May 2018, Sunday
Tercüme Editörü
Wikiyours makaleleri İngilizce makalelerin Türkçe'ye çevrilmiş halleridir. İngilizce bilen herkes makale sahibi olabilir ve yaptığı çeviri miktarınca para kazanır.
Çeviri Yapmak İçin Makale Seçiniz
Makale yazmak için
bir kategori seçin
Düzeltme Öner

Milli Park

İçindekiler
  1. Milli park nedir?
  2. Milli park özellikleri
  3. Milli parkların tarihçesi
  4. Milli parkların ekonomik etkileri
  5. Milli Park Resimleri

Milli park nedir?

Milli Park

Milli park, koruma altına alınmış parktır. Genellikle, egemen devlet tarafından, korunan bir park olarak ilan edilen veya bu şekilde kabul edilen doğal, yarı doğal veya bayındır toprak rezervidir. Her ulus kendi ulusal parkını farklı şekilde belirlerler, ancak gelecek kuşaklar için ve ulusal gururun bir sembolü olarak "vahşi doğanın" korunması şeklinde ortak bir düşünce vardır. Uluslararası bir örgüt olan Uluslararası Doğa Koruma Birliği (International Union for Conservation of Nature, IUCN) ve onun Dünya Korunan Alanlar Komisyonu, Milli Park'ı, II. Kategori türü korunan alanlar olarak tanımlamıştır.

Milli Parklara giriş

Bu türden milli parklar daha önce önerilmiş iken, Amerika Birleşik Devletleri 1872'de, ilk "halka açık park ya da halkın faydalanması için keyif veren bir alan" olan Yellowstone Milli Parkı'nı kurdu. Yellowstone, kendi kuruluş kanununda resmi olarak "milli park" olarak adlandırılmasa da, uygulamada her zaman böyle adlandırılmış ve yaygın olarak dünyanın ilk ve en eski milli parkı olarak kabul edilmiştir. Bununla birlikte, 1778'de Moğol hükümeti tarafından kurulan, Bogd Kaan Uul Dağını çevreleyen ve ülkenin başkenti Ulaanbaatar'ın güneyinde yer alan park, muhtemelen en eski milli parktır ve Yellowstone'dan yaklaşık bir yüzyıl önce düzenlenmiştir. Oluşturulduğu mevzuatta "milli park" terimi kullanılan ilk alan, 1875'de düzenlenen ABD'nin Mackinac Adası'ydı. Avustralya'nın 1879'da kurulan Kraliyet Milli Parkı, dünyanın üçüncü resmi milli parkıydı. 1895 yılında Mackinac Adası'nın mülkiyeti, bir eyalet parkı olarak Michigan eyaletine devredildi ve milli park statüsü kayboldu. Sonuç olarak, Avustralya Kraliyet Milli Parkı, bazı faktörlere göre şu anda var olan en eski ikinci milli parktır.

Uluslararası Doğa Koruma Birliği'nin (IUCN) yaptığı tanımı karşılayan dünyanın en büyük ulusal parkı, 1974 yılında kurulan Kuzeydoğu Grönland Milli Parkı'dır. IUCN'ye göre, dünya genelindeki 6.555 ulusal park, 2006 yılında IUCN kriterlerini yerine getirmiştir. IUCN, hala bir milli parkı tanımlamanın parametrelerini tartışmaktadır.

Milli parklar neredeyse daima ziyaretçilere açıktır. Çoğu milli park, açık havada dinlenme ve kamp yapma imkânını sağlar. Ayrıca buralarda, korumanın önemi ve milli parkın bulunduğu ülkenin doğal güzellikleri hakkında halkı eğitmek için tasarlanmış sınıflar bulunur.

Milli park özellikleri

Milli parklarda hayvan türlerinin

1969'da IUCN, milli parkı, aşağıda bulunan tanımlayıcı özelliklere sahip ve nispeten geniş bir alan olarak ilan etti:

  • Bitki ve hayvan türlerinin, jeomorfolojik alanların ve doğal yaşam alanlarının bilimsel, eğitsel açılardan ve eğlence açısından ilgi çekici olduğu veya doğal güzellikteki bir manzarası olan, insan istismarı ve işgali ile maddi olarak değiştirilmemiş bir veya daha fazla ekosistem;
  • Ülkenin en yetkili otoritesi, bütün bölgede, sömürüyü veya işgali mümkün olduğu kadar çabuk önlemek veya ortadan kaldırmak için ve parkın kurulmasına sebep olan ekolojik, jeomorfolojik veya estetik özelliklere saygı gösterilmesini etkin bir şekilde sağlamak için adımlar atmıştır; 
  • Ziyaretçilerin, özel koşullar altında, ilham verici, eğitici, kültürel ve rekreatif amaçlarla park alanına girmelerine izin verilir. 

1971'de bu kriterler, bir milli parkın değerlendirilmesi için daha net ve belirlenmiş kıyaslamalara yol açarak genişletildi. Bunlar arasında şunlar bulunur:

  • Doğanın korunmasının öncelikli olduğu bölgelerdeki minimum 1.000 hektarlık alan
  • Meşru yasal koruma 
  • Yeterli ve etkili koruma sağlamak için yeterli bütçe ve personel 
  • Spor, balık tutma gibi faaliyetler ve yönetim ihtiyacına yönelik tesis vb. için doğal kaynakların (barajların geliştirilmesi de dahil olmak üzere) kullanılmasının yasaklanması 
Jeomorfolojik Milli Parklar

Milli park terimi şimdilerde IUCN tarafından tanımlanırken, birçok ülkedeki birçok korunan alan, IUCN Korunan Alan Yönetimi Tanımı'nın diğer kategorilerine karşılık geldiğinde dahi milli park olarak adlandırılmaktadır. Örneğin:

  • İsviçre Milli Parkı, İsviçre: IUCN Ia - Mutlak Doğa Rezervi
  • Everglades Milli Parkı, Amerika Birleşik Devletleri: IUCN Ib - El Değmemiş Alan 
  • Białowieża Milli Parkı, Polonya: IUCN II Milli Park 
  • Victoria Şelaleleri Milli Parkı, Zimbabve: IUCN III - Milli Anıt 
  • Vitosha Milli Parkı, Bulgaristan: IUCN IV - Habitat Yönetim Alanı 
  • New Forest Milli Parkı, Birleşik Krallık: IUCN V - Korunan Doğal Alan 
  • Etniko Ygrotopiko Parko Delta Evrou, Yunanistan: IUCN VI - Yönetilen Kaynak Koruma Alanı 

Milli parkların genellikle ulusal hükümetler tarafından yönetildiği bilinirken, Avustralya'da milli parklar eyalet hükümetleri tarafından yönetilmektedir ve bu, Avustralya Federasyonu öncesinden beri böyledir. Benzer şekilde, Hollanda'daki milli parklar iller tarafından yönetilmektedir. Endonezya, Hollanda ve Birleşik Krallık da dahil olmak üzere birçok ülkede milli parklar IUCN tanımına uymazken, IUCN tanımına uyan bazı alanlar da milli park olarak belirlenmemiştir.

Milli parkların tarihçesi

Milli Parkda Travertenler

1810'da İngiliz şair William Wordsworth, Göller Bölgesi'ni şöyle tarif etmiştir:

Gözü ve kalbi olan her insanın hissetme ve tadını çıkarma hakkına sahip olduğu bir tür ulusal mülkiyettir.

Ressam George Catlin, 1830'larda, Amerika'nın Batısına yaptığı seyahatlerde, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Yerli Amerikalıların korunabileceğini yazdı.

(Hükümetin bazı önemli koruma politikası ile) ... muhteşem bir parkta ... Doğalarının bütün vahşi ve sakin güzelliği içindeki insan ve hayvanı içine alan bir ulusun parkı!

Federal hükümetin böylesi korunan arazileri bir kenara ayırmaya yönelik ilk gayreti, 20 Nisan 1832'de Başkan Andrew Jackson, 22. Birleşik Devletler Kongresi'nin ABD hükümetinin gelecekte kullanması için ayırdığı şu anda Arkansas Hot Springs'in çevresindeki dört alanın doğal, termal kaynaklarının ve bitişiğindeki dağların korunması için yürürlüğe soktuğu mevzuatı imzaladığı zaman gösterildi. Bu, Hot Springs Rezervasyonu olarak biliniyordu, ancak hiçbir yasal otorite belirlenmedi. Bölgenin Federal kontrolü 1877 yılına kadar açıkça kurulmadı.

Milli Parkların Babası John Muir

John Muir bugün Yosemite'deki çalışmalarından dolayı "Milli Parkların Babası" olarak adlandırılmaktadır. Muir, The Century Dergisinde, sonraki mevzuatın temelini oluşturan iki etkili makale yayınladı.

Başkan Abraham Lincoln, 1 Temmuz 1864'de, Yosemite Vadisini ve Büyük Sequoias'ın Mariposa Korusunu (daha sonra Yosemite Milli Parkı haline geldi) Kaliforniya eyaletine devreden bir Kongre Yasası imzaladı. Bu yasaya göre, bu alandaki arazinin özel mülkiyet olması artık mümkün değildi. Kaliforniya eyaleti, parkı "kamusal kullanım, dinlenme ve eğlence" için yönetmek üzere görevlendirildi. On yıla kadar kiralamalara izin verildi. Gelirler, koruma ve iyileştirme için kullanılacaktı. Kendi türünün bu ilk yasasını kamusal bir tartışma takip etti ve hükümetin park oluşturma hakkı olup olmadığı konusunda sıcak bir tartışma ortaya çıktı. Kaliforniya eyaleti tarafından Yosemite'nin yanlış yönetildiği algısı, kuruluşundan altı yıl sonra Yellowstone'un ulusal kontrol altına alınmasının sebebi oldu.

1872'de Yellowstone Milli Parkı, Amerika'nın ilk milli parkı olarak kuruldu ve aynı zamanda dünyanın ilk milli parkı oldu. Bununla birlikte, bazı Avrupa ülkelerinde, (Drachenfels (Almanya, 1822) ve Fontainebleau Ormanı'nın bir kısmı (Fransa, 1861) gibi) halihazırda ulusal koruma ve tabiat rezervleri bulunmaktaydı.

Yellowstone, federal olarak yönetilen bölgenin bir parçasıydı. Arazinin idaresini üstlenecek bir eyalet hükümeti olmadığı için, Federal Hükümet Birleşik Devletler'in ilk resmi milli parkının doğrudan sorumluluğunu üstlendi. Doğa koruma uzmanlarının, politikacıların ve Kuzey Pasifik Demir Yolu'nun birleşik çaba ve ilgisi, Amerika Birleşik Devletleri Kongresi tarafından Yellowstone Milli Parkı kurma yasasının yürürlüğe girmesini sağladı. Halihazırda aktif bir kampanyacı ve telekomünikasyon öncesi dönemde büyük bir gereklilik olan iyi bir seçim konuşmacısı olarak çok etkili olan Theodore Roosevelt, Cumhuriyetçileri ve büyük şirketleri tasarıyı geri çevirmeye ikna etmede son derece etkili oldu.

Milli parkların tarihçesi

Amerikan Pulitzer Ödülü sahibi yazar Wallace Stegner şunları yazdı:

Milli parklar, sahip olduğumuz en iyi fikir. Tamamen Amerikalı, tamamen demokratik olmalarıyla, bizi en kötüden ziyade en iyi yönlerimizle yansıtıyorlar.

Marks David Spence, Vahşi Doğanın Kamulaştırılması: "Kızılderililerin Ortadan Kaldırması ve Milli Parkların Yapımı" adlı kitabında, iskanın olmadığı alanların yaratılması için, önce o bölgelerde yaşayan Kızılderililerin bertaraf edilmesi gerektiğini belirtti.

Yellowstone, Yosemite ve yaklaşık 37 diğer milli park ve anıtın oluşturulmasıyla dahi, Birleşik Devletler'de bu birimleri kapsamlı bir şekilde yönetmek üzere bir ajans (ABD Milli Park Servisi (U.S. National Park Service, NPS)) oluşturulmadan önce, 44 yıl daha geçti. 64. Amerika Birleşik Devletleri Kongresi, Ulusal Park Servisi Organik Yasası'nı, Başkan Woodrow Wilson'ın 25 Ağustos 1916'da yasayı imzalamasıyla kabul etti. Amerika Birleşik Devletleri Milli Park Hizmeti tarafından idare edilen 417 alanın yalnızca 59'u Milli Park adını taşıyor.

Rocky dağı Milli parkı

Yellowstone'da kanıtlanan planı, kısa süre sonra diğer uluslardaki parklar izledi. Avustralya'daki Royal National Park, 26 Nisan 1879'da Sydney'in hemen güneyinde kurulmuş ve dünyanın ikinci resmi milli parkı haline gelmiştir. (Aslında 3. südür. Çünkü Michigan'daki Mackinac Milli Parkı, 1875 yılında bir milli park olarak kurulmuştur; ancak daha sonra, eyalet yönetimine aktarılmıştır; böylece resmi "milli park" statüsünü kaybetmiştir.) Rocky Mountain National Park, 1885'de Kanada'nın ilk milli parkı oldu. Arjantin, Francisco Moreno'nun girişimi ile 1934'te Nahuel Huapi Milli Parkı'nı kurmasıyla, Amerika'da milli bir park sistemi oluşturan üçüncü ülke oldu. Yeni Zelanda, 1887'de Tongariro Milli Parkı'nı kurdu. Avrupa'daki ilk milli parklar, 1909'da İsveç'teki dokuz parktı ve bunu, 1914'de İsviçre Ulusal Parkı izledi. Avrupa'nın 2010 yılı itibariyle 359 ulusal parkı vardır. Afrika'nın ilk milli parkı, 1925 yılında, Belçika'dan I. Albert, şu anda Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin Virunga Dağları'ndaki (Albert Milli Parkı olarak adlandırılan ve sonra Virunga Milli Parkı olarak değiştirilen) bir alanı belirlediğinde kuruldu. 1973 yılında Kilimanjaro Dağı, Milli Park olarak sınıflandırılmış ve 1977'de halka açılmıştır. 1926 yılında Güney Afrika hükümeti, daha önceki Sabie Game Reserve'in genişletilmiş hali olmasına rağmen, Kruger Milli Parkı'nı milletin ilk milli parkı olarak belirlemiştir. Sabie Game Reserve, 1898'de eski Güney Afrika Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Paul Kruger tarafından kurulmuştu. Daha sonra onun ismi parka veridi. İkinci Dünya Savaşı'ndan dünyanın her yerinde milli parklar kuruldu. Alple'deki Vanoise Milli Parkı, turistik bir projeye karşı yapılan halk seferberliğinden sonra, 1963 yılında kurulan ilk Fransız milli parkıydı.

İlk Milli Park ve hizmetleri

Dünyanın ilk milli park hizmeti, 19 Mayıs 1911'de Kanada'da kuruldu. Dominion Forest Reserves and Parks Act (Dominyon Orman Rezervleri ve Parkları Yasası) egemenlik altındaki parkları, Dominyon Park Şubesi yönetimine verdi (şimdi Parks Canada (Kanada Parkları)). Şube, kentsel ortamdan uzak, dinlenme ve ruhsal yenilenme sağlayan doğal dünya fikri üzerine odaklanarak bir rekreasyon deneyimi sağlamak üzere "doğal harikaları korumak" için kuruldu. Kanada şu anda 377.000 km²'lik milli park alanıyla dünyanın en büyük korunan alanına sahiptir. 1989'da, Qomolangma Milli Doğa Koruma (QNNP), Çin'in Tibet Özerk Bölgesindeki Everest Dağı'nın kuzey yamacındaki 3.381 milyon hektarlık alanı korumak için kuruldu. Bu milli park, ayrı bir müdür ve koruma personeline sahip olmayan ilk büyük küresel parktır. Yönetiminin tamamı, mevcut yerel yönetimler vasıtasıyla yürütülmektedir ve bu, yönetimin, daha düşük maliyet esasıyla daha geniş bir coğrafyayı kapsamasına izin vermektedir (1989'da oluşturulduğunda, Asya'da korunan en büyük  alandı). Bu, altı en yüksek dağın dördünü kapsamaktadır: Everest, Lhotse, Makalu ve Cho Oyu. QNNP, dört Nepal milli parkıyla bitişik olup, İsviçre'ye eşit büyüklükte bir sınır ötesi koruma alanı oluşturmaktadır.

Milli parkların ekonomik etkileri

Kosta Rika gibi doğaya dayalı turizm endüstrisine sahip ülkeler, bir bütün olarak ülke ekonomisinin yanı sıra, sık sık park yönetimi üzerinde büyük bir ekonomik etkiyi de tecrübe ederler.

Milli Park turizmi

Milli Park turizmi

Milli park turizmi, zaman içinde önemli miktarda artmıştır. Örneğin Kosta Rika'da park turizmi, 1985'ten 1999'a kadar %400 oranında artmıştır. Milli park terimi, doğaya dayalı turizm ile ilişkili bir tarzın adı olarak algılanır ve iyi tasarlanmış bir turist altyapısına sahip "yüksek kaliteli bir doğal çevreyi" simgelemektedir.

Milli park personeli

Park bekçisinin görevleri, Federal park kaynaklarının korunması ve kullanılmasında çalışmak ve/veya bu işleri denetlemek ve yönetmektir. Bu; parkın korunmasını, doğal, tarihi ve kültürel kaynakların yönetimini ve ziyaretçilerin yararlanması için yorumsal ve rekreasyonel programların geliştirilmesini ve işletilmesini içerir. Park bekçilerinin ayrıca yangınla mücadele sorumlulukları olduğu gibi arama ve kurtarma görevlerini de yerine getirirler. Diğer faaliyetler arasında, alanla ilgili genel, tarihsel veya bilimsel bilginin ziyaretçilere anlatılması da bulunmaktadır. Yaban hayatı, göl kıyıları, deniz kıyıları, ormanlar, tarihi binalar, savaş alanları, arkeolojik kalıntılar ve rekreasyon alanları gibi kaynakların yönetimi de park bekçisinin işinin bir parçasıdır. 1916'da ABD'de Milli Park Hizmetinin kurulmasından bu yana, park bekçisinin rolü, sadece doğal kaynakların muhafızı olmaktan çıkıp, kolluk kuvvetiyle ilişkili çeşitli faaliyetleri kapsamaya başlamıştır. Park bekçileri trafiği kontrol ederler ve ihlalleri, şikayetleri, izinsiz girişleri, verilen zararları ve kazaları araştırırlar.

Milli Park Resimleri