11 December 2018, Tuesday
Tercüme Editörü
Wikiyours makaleleri İngilizce makalelerin Türkçe'ye çevrilmiş halleridir. İngilizce bilen herkes makale sahibi olabilir ve yaptığı çeviri miktarınca para kazanır.
Çeviri Yapmak İçin Makale Seçiniz
Makale yazmak için
bir kategori seçin
Düzeltme Öner

Kış Lastiği

İçindekiler
  1. Kış lastiği hakkında bilgi
  2. Kışın yol koşulları
  3. Kar lastikleri özellikleri
  4. Lastiklerin karda tutunması
  5. Kar lastiği zorunluluğu

Kış lastiği hakkında bilgi

Kar lastiği, kış lastiği veya halk arasında vakumlu lastik olarak da adlandırılır. Kışlık lastikler kar ve buz üzerinde kullanılmak üzere tasarlanmış lastiklerdir.

Kar lastikleri, genel olarak yaz lastiklerinden farklı olarak yere basan yüzeylerinde daha büyük aralıkları ve silika karışımlı özel hamurlarıyla kar ve buz üzerinde yüksek tutunmaya ve çekiş gücüne sahiptir. Belirli bir kış çekiş performans testini geçen bu lastikler, yanak çeperlerinde Üç zirveli Dağ içinde Kar tanesi "Snow Flake" simgesini kullanım hakkına sahiptir. Kış koşulları için tasarlanmış lastikler, 7 ° C'nin (45 ° F) altındaki sıcaklıklarda da kullanılabilecek şekilde optimize edilmiştir. Bazı kar lastiklerinde, yoğun karlı veya buzlu zemin üzerindeki çekişi artırmak için lastiğin yere basan yüzeyine genellikle metal ve nadirde olsa seramik çiviler takılabilir.

Bu tip lastikler iki şekilde satışa sunulur 

Çivi takılabilen lastik olarak çivi takılmasına uygun deliklerle üretilerek fabrikadan çivisiz olarak satışa sunulan ve fabrikada çivi takılmış olarak satışa sunulan. 

Bu lastiklerin kuru yol yüzeylerini aşındırarak toz oluşturması ve yolu yüksek düzeyde aşındırmasından ötürü kullanımı bazı ülkelerde yönetmeliklerin belirlediği şartlarda gerçekleşir. Kullanımına izin veren yönetmelikler, Asya ve Avrupa'daki ülkelere ve Kuzey Amerika'daki eyalet veya ile göre değişir. Türkiye' de çivili lastik kullanımı ile ilgili henüz bir yönetmelik bulunmamaktadır.

Kar lastikleri ile ilgili olarak söylenmesi gereken bir diğer unsur M+S özelliğidir. Bu tip lastikler, kuru yollarda kış lastiğine göre daha sessiz, ancak kar veya buzda kullanım kabiliyeti daha az olan "dört mevsim" diye adlandırılan "M + S" özellikli olan lastiklerdir.

Araçlarda kullanılacak lastiklerin doğru yük endeksi ve hız koduna sahip olduğuna dikkat edilmelidir.

Kışın yol koşulları

Kar lastikleri asfalt (ıslak veya kuru), çamur, buz veya kar dahil olmak üzere çeşitli yüzeylerde verimli olarak kullanılabilir. Kar lastiklerinin sırt dizaynı, öncelikli olarak karlı kaplı yüzeyin içine nüfuz etmesine olanak sağlayacak şekilde uyarlanır, yüzeyi sıkıştırır ve kaymaya karşı direnç sağlar. 

Sıkıştırma ile sertleşmiş yüzeyde oluşan kuvvet, sıcaklığa ve karın içerdiği su oranına bağlıdır. Yeni ve toz kar, 0,1 ila 0,3 g / cm3 yoğunluğa sahiptir (6 ila 20 lb / cu ft). Sıkışmış karın yoğunluğu 0.45 - 0.75 g / cm3 (28 - 47 lb / cu ft) arasında olabilir ve buna bağlı olarak kış lastiği performansı bastığı yüzeyin ıslaklığı, kar yoğunluğu ve sıcaklıklarına göre değişiklik gösterir.

Kar veya buzla kaplı yollar, kuru yol koşullarına kıyasla daha uzun fren mesafesi ve düşük viraj kabiliyeti eğilimi gösterir. Kara yolundaki tutunma kabiliyeti, özellikle kar sıcaklığıyla bağlantılı olarak değişikliklere uğrar. -7 ° C'nin (20 ° F) altındaki sıcaklıklarda, kar kristalleri sertleşir ve yol üzerindeki kar veya buz, bir lastik geçtikçe daha fazla sürtünme oluşturur. Bununla birlikte, sıcaklıklar -2 ° C'nin (28 ° F) üzerine yükseldiğinde, karın erimesiyle ortaya çıkan su varlığı kar veya buzu giderek kaygan hale getirir ve lastiğin tutunmasını azaltır. Hidrofilik kauçuk bileşikleri, su veya buz varlığında sürtünmeyi artırıp yol tutuşunu daha olanaklı hale getirmeye yardımcı olur.

Karayolları üzerindeki kuru ve nemli kar koşulları

Kar lastikleri özellikleri

Kar lastiklerini, dört mevsim lastik "all-season" ve yaz lastiklerinden ayıran özellikler şunlardır:

Diğerlerine nispeten daha yumuşak kauçuk yapısı vardır. Yere basan yüzeylerindeki izleri daha geniş ve derindir.

Karda yol tutuşu ve sürtünmeyi arttıran özel omuz blokları ve sırt deseni dizaynına sahiptirler.

Lastiğin yoğun ve derin kara batmasında oluşan direnci en aza indirgemek için, özellikle lastiğin çapı ile sırt genişliği arasında daha dar bir en-boy oranına sahiptirler.

Islak yüzeylerde sürtünmeyi arttıran hidrofilik kauçuk bileşikleri kullanırlar.

Kar lastikleri, yaz lastiklerinin karşılaştığı aynı koşullardan birçoğuyla başa çıkabilecek şekilde tasarlanmıştır. Bu nedenle ıslak yüzeylerde de tatminkardırlar. Fakat sıkıştırılmış kar veya buz üzerinde oluşan ıslak kaygan yüzeylerde çivi veya zincir gerektirebilirler.

Kar lastiği çivileri

Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika'daki birçok ülke, mevsimlik olarak metal veya seramik çivili kar lastiklerinin kullanımına izin verir. Bu tür çivili lastikler, ülkelerin bazı bölgelerinde veya sıcak aylarda, yol yüzeylerinde tahribata neden olabilecekleri için yasaklanmıştır. Metal çiviler, sert bir pimi daha yumuşak bir malzeme olan kauçuğa sırt olarak kaplamak suretiyle imal edilir. Çiviler genellikle tungstenli karbürden yapılmıştır, bu materyal çok sert ve yüksek performanslı seramiktir.Çiviler lastiğin daha yumuşak olan bölümüne sabitlenir. Lastikler aşınırken sabit çivilerde aşınır ama yinede lastikten dışarı çıkmaya devam eder. Lastiğin verimli kullanılabilmesi için çiviler en az 1 milimetre (0,04 inç) çıkıntı yapmalıdır.

Çivi takılabilen lastikler, kauçuk lastik sırtına çivi takılabilen deliklerle üretilir. Bu tür lastiklerin tabanında genellikle, çivi takılması için lastik başına 80 ila 100 kalıp deliği vardır. Takma işlemi, kauçuk deliği çivi tabanının tam oturabilmesi için özel bir aletle yapılır. Bu alet sayesinde çivinin alt kısmındaki flanş, deliğin tabanına stabil bir şekilde takılabilir. Metal çiviler, diş derinliği temel alınarak lastik taban yüzünde bulunan deliklerin derinliklerine uyacak şekilde belirli yüksekliklerde olmalıdır. Uygun şekilde yerleştirilmesi, metal çıkıntıların, sadece lastik taban yüzeyi ile aynı hizada olacak şekilde olur.

Çiviler yol kaplamasıyla temas ettiğinde, asfalt veya beton yüzeyi aşındırır. Bu aşınma, yolda uygun tutunmayı ve su boşaltımını engelleyen kirli toz ve yıpranmaya neden olabilir. Bu nedenle pek çok ülkede çivili lastikler, en azından sıcak mevsimlerde yasaklanmıştır.

Lastiklerin karda tutunması

Sıkışan kar, lastiklerin tabanında bulunan paralel kesitlerin yolla temasını engelleyerek kaymaya ve doğru tutunmanın imkansızlaşmasına neden olur. Aynı zamanda, lastik sırtlarının alt kısmı, üzerine bindikleri karı sıkıştırarak sürtünme oluştururlar. Lastiğin taban bölgesinde oluşan kar sıkıştırma işlemi, bir sonraki dönüşte yeniden sıkıştırma yapabilmesi için her turda sıkışan karın dışarı atılması gerekir. Sıkıştırma / temas işleyişi hem çekiş ve frenleme yönünde, hem de viraj almak için yanal olarak çalışır.

Yüzeyde bulunan kar ne kadar derin olursa, sıkıştırma eylemi sebebiyle lastiğin karşılaştığı direnç artar ve bu nedenle lastik güçlükle ilerler. Bazı noktalarda veya yokuş yukarı, bu direnç tutunmada elde edilen kaymaya karşı dirençten daha fazla olur ve lastikler yüzey tutunumunu kaybederek kaymaya başlar ve sürüş sona erer. Bununla birlikte, sürme / sıkıştırma etkisi yuvarlanma direnci yarattığı ölçüde frenlemeye yardımcı olur.

Kar lastiği zorunluluğu

ASTM International (Uluslararası Amerikan Test ve Materyalleri Topluluğu), çok çeşitli materyal, ürün, sistem ve hizmetler için gönüllü uzlaşma teknik standartlarını geliştiren ve yayımlayan uluslararası bir standart organizasyonudur. Kar lastikleri için geçerli standart ASTM F1805 - 16, Kar ve Buz üzerindeki lastik performansını değerlendiren Kar ve Buz Kaplı Yüzeyler Üzerinde Düz Bir Çizgide Tek Teker Çekiş İçin Standart Test Yöntemidir. Lastiklerin yuvarlanma yönünde ivme altına çekilmesini ölçer. Bu testten geçen lastikler 3PMSF (Three Peak Mountain Snow Flake) "3 zirveli dağ içinde kar tanesi" simgesini görüntüleme hakkına sahiptir.

Ülkemizde kış lastiği kullanma zorunluluğu 1 Nisan 2017 Cumartesi  30025 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğ ile yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmeliğe göre Ülkemizde tescil edilmiş olsun veya olmasın, şehirler arası kara yollarında (Şehir içi kullanım Valiliklerin emriyle ) yolcu ve eşya taşımalarında kullanılan taşıtlarda her yılın 1 Aralık ile takip eden yılın 1 Nisan tarihleri arasında kalan dört aylık dönemde kış lastiği kullanılması zorunludur. Bu tarih aralığı 1 ay öncesi ve sonrasına eklenmek suretiyle genişletilebilmektedir.

 Bu Tebliğ;

a) Lastik tekerlekli traktörleri,

b) İki ve üç tekerlekli taşıtlarla yapılan taşımaları,

c) Römork ve yarı römorkları,

ç) Türk Silahlı Kuvvetlerine ait taşıtlarla ve bunların römorklarıyla yapılan taşımaları, kapsamaz.

Sadece ön yada sadece arka tekerleklere kar lastiği takma konusu tebliğde açıkça bildirilmiş olup şöyle açıklanmıştır: Kamyon, çekici, tanker ve otobüs türü araçların tahrikli dingilleri üzerindeki tüm lastiklerinin; kamyonet, minibüs ve otomobillerin tüm lastiklerinin; ayrıca seyir esnasında değiştirilmek zorunda kalınan lastiklerin yerine takılacak lastiklerin kış lastiği olması zorunludur.

Araçlarda kullanılacak olan kışlık lastiklerin yük endeksi ve hız endeksine dikkat edilmedir. Yük endeksi ve hız endeksi lastiğin yanak yüzeyinde ebat yazısından sonra yazılır. Örneğin 205/55 R16 "91 V" burada yük endeksi 91 hız kodu ise V dir.

Yük Endeksi

Kod - Kg ---- Kod - Kg

60 - 250 ---- 88 - 560

61 - 257 ---- 89 - 580

62 - 265 ---- 90 - 600

63 - 272 ---- 91 - 615

64 - 280 ---- 92 - 630

65 - 290 ---- 93 - 650

66 - 300 ---- 94 - 670

67 - 307 ---- 95 - 690

68 - 315 ---- 96 - 710

69 - 325 ---- 97 - 730

70 - 335 ---- 98 - 750

71 - 345 ---- 99 - 775

72 - 355 ---- 100 - 800

73 - 365 ---- 101 - 825

74 - 375 ---- 102 - 850

75 - 387 ---- 103 - 875

76 - 400 ---- 104 - 900

77 - 412 ---- 105 - 925

78 - 425 ---- 106 - 950

79 - 437 ---- 107 - 975

80 - 450 ---- 108 - 1000

81 - 462 ---- 109 - 1030

82 - 475 ---- 110 - 1060

83 - 487 ---- 111 - 1090

84 - 500 ---- 112 - 1120

85 - 515 ---- 113 - 1150

86 - 530 ---- 114 - 1180

87 - 545 ---- 115 - 1215

Hız Endeksi 

J: 100 km/saat

K: 110 km/saat

L: 120 km/saat

M: 130 km/saat

N: 140 km/saat

P: 150 km/saat

Q: 160 km/saat

R: 170 km/saat

S: 180 km/saat

T: 190 km/saat

U: 200 km/saat

H: 210 km/saat

V: 240 km/saat

Z: 240+ km/saat

W: 270 km/saat

Y: 300 km/saat

 

Asya'da kar lastiği

Rusya'da hafif araçlar ve otobüsler, Aralık ayından Şubat ayına kadar tüm akslarda kar M + S veya 3PMSF lastiklerle donatılmalı ve en az 4 mm'lik (0,2 inç) diş derinliğine sahip olmalıdır.

Okinawa'nın en güneydeki bölgesi hariç  Japonya'nın tüm kaymakamlıkları, yol buzlu veya sulu ise kış lastikleri veya lastik zincirleri takılmasını zorunlu kılmıştır. Kar lastiklerinin sırt dişleri orijinal derinliğinin % 50'sinden fazla aşınırsa, lastiklerin yasal gereklilikleri karşılaması için değiştirilmesi gerekir. Sürücüler, kar lastiği veya lastik zinciri gereksinimlerine uymadığında cezalandırılır. Binek araçlar için Nationwide çivili lastik kısıtlamaları 1993'te, ticari kamyonlar için kısıtlamalar Nisan 1991'de yürürlüğe girdi.  Japonya'da kuru asfalt veya beton üzerinde çivili lastik takılı bir aracı kullanmak kanunla sınırlandırılmıştır.

Avrupa'da kar lastiği

Avrupa'da kar lastikleri ile ilgili kanun düzenlemeleri ülkelere göre değişir. Yönetmelikler başlıca, kullanımın zorunlu olup olmadığı ve çivili lastiklerin kullanımı hakkındadır.

Belirli tarihler aralığında zorunlu kar lastiği kullanımına tabi ülkeler : Avusturya, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Finlandiya, Letonya, Litvanya, Karadağ, Norveç, Sırbistan, Slovakya, Slovenya, İsveç ve Rusya.

Çivili lastiklerin kullanımını yasaklayan ülkeler : Arnavutluk, Belçika, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Almanya, Macaristan, Lüksemburg, Makedonya, Karadağ, Hollanda, Polonya, Portekiz, Romanya, Sırbistan, Slovakya ve Slovenya.

Çivili lastiklerin mevsimsel dönemlerde kısıtlı olarak kullanımına izin veren ülkeler : Avusturya, Danimarka, Estonya, Finlandiya, Fransa, İngiltere, İrlanda, Letonya, Litvanya, Norveç, Rusya, İspanya, İsveç ve İsviçre' dir.

Kuzey Amerika'da kar lastiği

 2016 yılı itibarıyla, kar lastikleri ABD pazarının %3,6'sı, Kanada pazarının %35'i oldu.

ABD eyaletleri ve Kanada eyaletleri kar lastiklerinin kullanımını denetler. Kış aylarında sadece belirli bölgelerde kar lastikleri veya zincir isteyebilirler:

British Columbia - Kar lastikleri, dağlık bölgelerdeki belirli "kış lastiği ve zincirleme rotalarında" yasalarca zorunludur. Bu bölgelerde, sürücüler kış lastikleri kullanmalı veya lastik zincirleri taşımalıdır.

Alberta - Banff Ulusal Parkı veya Jasper Ulusal Parkı, 1 Kasım - 31 Mart tarihleri ​​arasında ya da yolun kar veya buzla kaplı olduğu diğer bir dönemde de kar lastiği veya lastik zincirlerine sahip olmasını isteyebilir.

Quebec - Kış lastikleri veya çivili lastikler 15 Aralık - 15 Mart arasında kullanılmalıdır.

Çivili lastiklerin kullanımı Amerika Birleşik Devletleri'nde ve Kanada'da aşağıdaki gibi bireysel eyaletler ve iller tarafından düzenlenir:

Sınırsız kullanım - Aşağıdaki yargı alanları, çivili kar lastiklerinin sınırsız kullanımına izin verir; ABD: Colorado, Kentucky, Kuzey Carolina, Vermont ve Wyoming; Kanada: Alberta, Kuzeybatı Bölgeleri, Saskatchewan ve Yukon.

Türkiye'de kar lastiği

Ülkemizde kış lastiğinin kullanımı son yıllarda artmıştır ve yasal düzenlemeler sayesinde daha da yaygınlaşmaktadır. Kış lastiği kullanımı kara yollarındaki halkın can ve mal güvenliğini tesiste önemli bir rol oynamaktadır. Ticari olarak ülkemizde üretilen kış lastikleri genellikle mevsimsel olarak satışa çıkmakta ve her geçen dönem artan talebe sahiptir. Üretici ve ithalatçı firmaların pazara sunduğu lastikler marka ve modeller olarak çok çeşitlidir. Otomobil, SUV ve Hafif ticari araç lastik modellerinin başlıcaları: ;   

PETLAS SNOWMASTER W601 - SNOWMASTER W651 - EXPLERO WINTER W671 - FULLGRIP PT925 - FULLGRIP PT935

LASSA SNOWAYS 2-3 - ICEWAYS - SNOWAYS ERA - SNOWAYS2 PLUS - COMPETUS WINTER 2 - WINTUS - WINTUS 2

BRIDGESTONE LM001 - LM25 - LM32 - LM500 - DRIVEGUARD WINTER - LM20 - LM80 - DMV2 - LM80 EVO - LM25 4X4 - W800 - W810

GOODYEAR UG8 - UG9 - CARGO UG2 - UG PERFORMANCE - UG PER.G1 ve G2 - UG PER. 2 - CARGO UG G124 - EAGLE UG GW3 

PIRELLI WINTER SOTTOZERO 3 - WINTER SOTTOZERO SERI2 - SNOWCONTROL - SCORPION WINTER - SCORPION ICE SNOW - CARRIER WINTER

MICHELIN ALPIN A4 - ALPIN5 - PILOT ALPIN PA4 - CROSSCLIMATE - LATITUDE ALPIN - AGILIS ALPIN

CONTINENTAL CONTIWINTERCONTACT TS 850 P - CONTIWINTERCONTACT TS 850 - CONTI4x4WINTERCONTACT - VANCOWINTER2

DUNLOP SP WINTER ICE02

FALKEN EUROWINTER HS01  - EUROWINTER HS449  -  ESPIA ICE - EUROWINTER HS437 VAN

KUMHO WI31 - KW31 - WP51 - KW27 - WP71 - KC15 - KC16 - WS31 - CW51 - WINTER CRAFT ICE - I'ZEN ARCTIC WINTER - WINTER CRAFT HPV