20 May 2018, Sunday
Tercüme Editörü
Wikiyours makaleleri İngilizce makalelerin Türkçe'ye çevrilmiş halleridir. İngilizce bilen herkes makale sahibi olabilir ve yaptığı çeviri miktarınca para kazanır.
Çeviri Yapmak İçin Makale Seçiniz
Makale yazmak için
bir kategori seçin
Düzeltme Öner

Kentleşme

İçindekiler
  1. Kentleşme nedir?
  2. Kentleşme hakkında bilgi
  3. Kentleşmenin tarihçesi
  4. Kentleşmenin nedenleri
  5. Şehirlerin birleşmesi
  6. Kentleşme ve ekonomi
  7. Kentleşme ve çevre sorunları
  8. Kentleşme ve sağlık
  9. Kentleşme politikası

Kentleşme nedir?

Kentleşme, kırsal kesimden kentsel alana nüfus kayması, kentsel alanlarda yaşayan insanların oranının kademeli olarak artması ve her toplumun değişime nasıl uyum sağladığı ile ilgilidir. Kentleşme, çoğunlukla kasaba ve şehirlerin oluşturulduğu ve daha fazla insanın merkezi alanlarda yaşaması ve çalışma hayatına girmesi ile, bu kasaba ve şehirlerin daha da büyüdüğü süreçtir. Birleşmiş Milletler, dünya nüfusunun yarısının 2008 sonunda kentsel alanlarda yaşayacağını öngörmüştü. Gelişmekte olan ülkelerin yaklaşık %64'ünün ve gelişmiş ülkelerin %86'sının 2050 yılına kadar kentleşeceği tahmin ediliyor. Bu, 2050'ye kadar yaklaşık 3 milyar kentliye eşdeğerdir ve bu kentleşmelerin çoğu Afrika ve Asya'da gerçekleşecektir. Özellikle Birleşmiş Milletler 2017'den 2030'a kadar neredeyse tüm küresel nüfus artışının şehirler tarafından emileceğini ve bu 13 yıl sonunda yaklaşık 1.1 milyar yeni kentlinin ortaya çıkacağını öngörüyor.

Kentleşme hakkında bilgi

Kentleşme, coğrafya, sosyoloji, ekonomi, kent planlaması ve halk sağlığı gibi bir dizi disiplin ile ilgilidir. Bu fenomen modernleşme, sanayileşme ve rasyonalizmin sosyolojik süreci ile yakından ilişkilidir. Kentleşme, belirlenmiş bir zamanda belirli bir koşul olarak görülebilir (örneğin, şehirlerdeki veya kasabalardaki toplam nüfusun veya bölgenin oranı) veya o koşulda zamanla oluşan bir artış olarak görülebilir. Dolayısıyla kentleşme, örneğin, kentsel gelişimin genel nüfusa göre seviyesi açısından ya da nüfusun kentsel miktarının arttığı oran olarak ölçülebilir. Kentleşme, kaynakları daha verimli kullanma, daha sürdürülebilir arazi kullanımı oluşturma ve doğal ekosistemlerin biyolojik çeşitliliğini koruma potansiyeliyle, sürdürülebilirlik için bir fırsat sağlayan muazzam sosyal, ekonomik ve çevresel değişiklikler oluşturmaktadır.

Kentleşme, yalnızca modern bir fenomen değildir; ağırlıklı olarak kırsal kültürün kentsel kültürle değiştirildiği, insanın toplumsal köklerinin küresel ölçekte hızlı ve tarihi bir dönüşümüdür. Yerleşim biçimindeki ilk büyük değişiklik, binlerce yıl önce avcı-toplayıcıların köylere toplanmasıydı. Köy kültürü, ortak atalar, samimi ilişkiler ve müşterek davranışla karakterize iken kent kültürü, uzak atalar, alışılmadık ilişkiler ve rekabetçi davranış ile karakterize edilir. İnsanların daha önce görülmemiş bu hareketinin, önümüzdeki birkaç on yıl boyunca yoğunlaşarak devam etmesi ve kentlerin sadece yüzyıl öncesinde düşünülemez boyutlarda yayılması bekleniyor.

Günümüzde Asya'da Osaka, Karaçi, Jakarta, Mumbai, Şangay, Manila, Seul ve Pekin'deki kentsel toplanmaların her biri 20 milyondan fazla insana ev sahipliği yaparken, Delhi ve Tokyo'nun her birinin gelecek on yıl içinde 40 milyon insana yaklaşması veya bu sayıyı aşması bekleniyor. Asya'nın dışında, Mexico City, São Paulo, New York, Lagos, Los Angeles ve Kahire, 20 milyondan fazla insana ev sahipliği yapmaktadır veya yakında yapacaktır.

Kentleşmenin tarihçesi

18. yüzyıla kadar, Mezopotamya ve Mısır'daki en eski kentlerin gelişmesinden itibaren, kırsal bağlamda geçimlik tarımı yapan nüfusun büyük çoğunluğu ile ekonomik faaliyetin öncelikle pazarlardaki ticarete ve küçük çaplı üreticilere dayandığı kasabalardaki küçük nüfus merkezleri arasında bir denge vardı. Bu dönemde ilkel ve nispeten durgun tarım halinden dolayı kırsal nüfusun kent nüfusuna oranı sabit bir dengede kalmış olsa da,  MÖ 1. bin yılda küresel kent nüfus yüzdesinde önemli bir artış izlenmiştir.

18. yüzyılın sonlarında tarım ve sanayi devriminin başlamasıyla bu ilişki nihayet kırıldı ve 19. yüzyıl boyunca kırsal kesimden göç etme ve o zamanlar meydana gelen muazzam demografik genişleme nedeniyle kentsel nüfusta benzeri görülmemiş bir büyüme gerçekleşti. İngiltere'de şehirlerde yaşayan nüfusun oranı, 1801'de %17 iken 1891'de %72'ye yükseldi (diğer ülkeler için Fransa'da %37, Prusya'da %41 ve Birleşik Devletlerde %28).

Tarım işçileri, daha yüksek tarımsal üretkenlik nedeniyle arazide çalışmaktan kurtuldukça, ticaret, alım satım ve endüstride patlama yaşayan Manchester ve Birmingham gibi yeni sanayi şehirlerinde toplandılar. Dünyadaki ticaretin büyümesi, tahılların Kuzey Amerika'dan ithal edilmesine, soğutulmuş etin ise Avustralya ve Güney Amerika'dan ithalatına izin verdi. Mekânsal olarak, şehirler, toplu taşıma sistemlerinin gelişmesiyle birlikte genişledi, bu da işçi sınıfı için şehir merkezine daha uzak mesafeler boyunca yolculuk etmeyi kolaylaştırdı.

Kentleşme hızla Batı dünyasına yayıldı ve 1950'lerden beri gelişmekte olan ülkelerde de tutunmaya başladı. 20. yüzyılın başında dünya nüfusunun yalnızca %15'i şehirlerde yaşıyordu. BM'ye göre 2007 yılı, dünya nüfusunun %50'sinden fazlasının insanlık tarihinde ilk kez kentlerde yaşadığı bir dönüm noktasına tanıklık etti.

Yale Üniversitesi, Haziran 2016'da, MÖ 3700 yılından MS 2000 yılına kadar olan dönemdeki kentleşme verilerini yayınladı. Veriler, dönem boyunca dünyadaki şehirlerin gelişimini gösteren bir video yapmak için kullanıldı.

Kentleşmenin nedenleri

Ticari uçuşlar, sosyal eylemler ve hükümet eylemleri işe geliş-gidiş ve taşımacılık açısından zaman ve masrafları azaltırken, iş, eğitim, konut ve ulaşım olanaklarını iyileştirdiğinde kentleşme bireysel olarak ortaya çıkar. Bir şehirde yaşamak, merkeze yakınlık, çeşitlilik ve pazar rekabeti fırsatlarını sunabilir. Buna karşı, yabancılaşma sorunları, stres, artan yaşam maliyeti ve kitlesel marjinalleşmeden kaynaklanan olumsuz sosyal boyutlar olabilir.  Gelişmekte olan ülkelerin en büyüklerinin kentlerinde gerçekleşmekte olan banliyöleşme, kent yaşamının bu olumsuz yönlerini dengelemeye çalışırken, yine de büyük miktarda paylaşılan kaynaklara erişim imkânı tanıyan bir girişim olarak görülebilir.

Şehirlerde para, hizmetler, servet ve fırsatlar merkezileştirilir. Birçok kırsal bölge sakini kısmetlerini aramak ve sosyal konumlarını değiştirmek için şehre gelirler. İş ve sermaye değişimi sağlayan işletmeler daha çok kentsel alanlarda yoğunlaşmaktadırlar. Kaynak ticaret ya da turizm olsun, şehirlerde yaygın olarak bulunan limanlar veya bankacılık sistemleri vasıtasıyla bir ülkeye yabancı paranın akması da söz konusudur.

Birçok kişi ekonomik fırsatlar için şehirlere taşınıyor ancak bu, Çin ve Hindistan gibi yerlerde son dönemde yaşanan çok yüksek kentleşme oranlarını tam olarak açıklamıyor. Kırsal kaçış, kentleşmeye katkıda bulunan bir faktördür. Tarihsel olarak, kırsal alanlarda, genellikle küçük aile çiftliklerinde ya da köylerdeki kollektif çiftliklerde üretilen mallara erişmek zor olmuştur. Ancak göreceli toplam yaşam kalitesi çok subjektiftir ve kesinlikle kentin performansını aşabilmektedir. Çiftlik hayatı her zaman öngörülemeyen çevresel koşullara duyarlıdır ve kuraklık, sel veya öldürücü salgın hastalık zamanlarında hayatta kalma son derece sorunsal hale gelebilir.

New York Times'ın Tayland'daki tarımdan uzak akut göçle ilgili makalesinde, bir çiftçi için hayat, sıcak ve yorucu olarak tanımlandı. Herkes çiftçinin en çok çalışan, ancak aynı zamanda da en az miktarda para alan kişi olduğunu söyledi. Bu izlenime karşı koymak amacıyla, Tayland Tarım Bakanlığı, tarımın onurlu ve güvenli olduğu izlenimini arttırmaya çalışıyor.

Bununla birlikte, Tayland'da kentleşme, obezite gibi sorunlarda da büyük artışlara neden oldu. Özellikle gelişmekte olan dünyanın modern kentsel gecekondu bölgelerindeki şehir yaşamı, öldürücü salgın hastalıklara veya sel gibi iklimsel rahatsızlıklara karşı neredeyse hiç bağışık değildir; ancak yine de göçmenlerin ilgisini çekmeye devam etmektedir. 2011 Tayland selleri ve 2007 Jakarta seli bunun örnekleri olmuştur. Kentsel alanlar ayrıca şiddet, uyuşturucu ve diğer kentsel sosyal sorunlara daha yatkındır. Amerika Birleşik Devletleri'nde, sanayileşme, küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin ekonomisini olumsuz bir şekilde etkilemiş ve kırsal iş gücü piyasasının boyutunu önemli ölçüde azaltmıştır.

Özellikle gelişmekte olan ülkelerde, küreselleşmenin etkileri nedeniyle toprak hakları ile ilgili çatışma, topraklarını kaybeden ya da toprakları ceza olarak elinden alınan çiftçiler gibi siyasi açıdan daha az güçlü gruplara yol açarak şehirlere zorunlu göç ile sonuçlanmıştır. Arazi edinim önlemlerinin güçlü olduğu Çin'de, köylülerin bu tür çabalara karşı koymak için militan gruplar (örneğin, Naxalitler) oluşturduğu Hindistan'a (%36) kıyasla çok daha kapsamlı ve hızlı bir şehirleşme (%54) gerçekleşti. Zorunlu ve plansız göç, genellikle gecekonduların hızla  büyümesiyle sonuçlanmaktadır. Bu aynı zamanda insanların şiddet nedeniyle topraklarından çekildiği şiddetli çatışma alanlarına benzer. Bogota, Kolombiya bunun birer örneğidir.

Şehirler, kırsal alanlarda bulunmayan uzman hizmetler de dahil olmak üzere daha geniş bir hizmet yelpazesi sunmaktadır. Bu hizmetler, daha çok sayıda ve çeşitli iş olanakları için işçiler gerektirir. Yaşlılar, sağlık ihtiyaçlarına cevap verebilecek doktor ve hastanelerin olduğu şehirlere taşınmak zorunda kalabilirler. Değişik ve kaliteli eğitim olanakları, kentsel göçün bir başka faktörü olmasının yanı sıra, toplulukları bir araya getirme, geliştirme ve bulma fırsatıdır.

Kentleşme, kadınlar için kırsal alanlarda bulunmayan fırsatlar da oluşturmaktadır. Bu, kadınların ücretli istihdam edildiği ve eğitime erişimi olan toplumsal bir cinsiyete dayalı dönüşüm meydana getiriyor. Bu doğurganlığın düşmesine neden olabilir. Bununla birlikte, kadınlar bazen iş gücü piyasasındaki eşitsiz konumları, erkek akrabalarından bağımsız olarak varlıklarını koruyamamaları ve şiddete maruz kalmamaları nedeniyle hala dezavantajlı durumdadırlar.

Şehirlerdeki insanlar kırsal alanlardan daha verimlidir. Burdaki önemli soru, bunun toplanma etkilerinden mi kaynaklandığı yoksa şehirlerin yalnızca daha üretken olanları çekmesinden mi kaynaklandığıdır. Son zamanlarda ekonomistler, yoğun toplanmalarda yerleşme nedeniyle, büyük bir verimlilik artışı olduğunu gösterdiler. Bu nedenle, bu toplanma etkilerinden yararlanmak için ajanların şehirlerde yerleşmeleri mümkündür.

Şehirlerin birleşmesi

Bir ülkenin baskın birleşik kentleri, kentlerin aynı şeylerden sunduğundan daha büyük ölçüde fayda sağlayabilir. Bu da onları sadece kentsel olmayan nüfus için değil, diğer şehirlerdeki kentsel ve banliyö nüfusu için de mıknatıslar haline getirir. Örneğin Büyük Manila, 20 milyon toplam nüfusuyla (%20'den fazlası ulusal nüfus) bir kentten ziyade bir birleşik kenttir. Quezon Şehri, 2,7 milyon nüfusuyla Büyük Manila'nın en büyük belediyesidir ve Manila da 1,6 milyon nüfusuyla Büyük Manila'nın başkentidir. Bir birleşik kentin baskınlığı, her biri bir ülkenin tamamının yüzdesi olarak ifade edilen çıktı, zenginlik ve özellikle nüfus ile ölçülebilir. Büyük Seul, Güney Kore üzerinde büyük bir egemenliği olan ve tüm ulusal nüfusun %50'sine ev sahipliği yapan bir bölgedir.

Büyük Busan-Ulsan (%15,8 milyon) ve Büyük Osaka (%14,18 milyon) kendi ülkelerinde güçlü birer üstünlük sergiliyorlar, ancak yine de nüfusları, daha baskın rakipleri Seul ve Tokyo'ya kaymaktadır.

Kentleşme ve ekonomi

Şehirler geliştikçe, etkiler maliyetlerde çarpıcı bir artış ve değişimi içerebilir. Bu genellikle yerel belediyelerin çalışanları gibi görevlileri de içerecek şekilde piyasa dışındaki yerel işçi sınıfının fiyatlandırılmasıyla olur. Örneğin, Eric Hobsbawm 1789-1848 (1962 ve 2005'te yayınlanan) Devrimin Yaşı kitabının 11. bölümünde şöyle diyor: "Dönemimizdeki [1789-1848] kentsel gelişme, sınıfsal ayrımcılığın devasa bir süreciydi. Yeni emekçi fakirleri hükümet merkezinin, iş hayatının ve burjuvazinin yeni yapılmış özel yerleşim alanlarının dışındaki sefalet bataklığına itti. Neredeyse evrensel Avrupa bölgelerinin iyi batı ve büyük şehirlerin fakir doğu ucu şeklinde bölünmesi bu dönemde gelişti. Bunun nedeni, muhtemelen kömür dumanını ve havadaki diğer kirletici maddeleri taşıyan güney-batı rüzgarlarının kasabaların batı kenarlarının doğu tarafına tercih edilmesine sebep olmasıdır. Benzer sorunlar, hızlı kentleşme eğilimlerinden kaynaklanan eşitsizliği arttırarak gelişmekte olan dünyayı da etkiliyor. Hızlı kentsel büyüme ve çoğu kez verim, daha az adil kentsel gelişime sebep olabilir. Yurtdışı Kalkınma Enstitüsü gibi düşünce kuruluşları, düşük vasıflı ve vasıfsız işçilerin akışını emen bir araç olarak emek yoğun büyümeyi teşvik eden politikalar önermişlerdir. Bu göçmen işçilerin karıştığı sorun gecekondu mahallelerinin büyümesidir. Birçok durumda, kentsel alanlardaki ekonomik fırsatlar tarafından cezbedilen, kırsal kesimin düşük vasıflı veya vasıfsız göçmen kentsel işçileri, şehir içinde bir iş bulamıyorlar ve konut sağlamaya güçleri yetmiyor; bu nedenle gecekondu bölgelerinde yaşamak zorunda kalıyorlar. Altyapı gelişmeleri ile birlikte kentsel sorunlar, gelişmekte olan ülkelerde banliyöleşme eğilimlerini de artıyor. Ancak bahsedilen ülkelerdeki çekirdek şehirlerdeki eğilim giderek daha da yoğunlaşmaya devam ediyor. Kentleşme genellikle olumsuz bir eğilim olarak görülmekle birlikte iş, eğitim, konut ve ulaşım olanaklarını iyileştirirken, işe geliş-gidiş ve taşıma masraflarının azaltılması konusunda pozitif sonuçları bulunmaktadır. Şehirlerde yaşamak, bireylere ve ailelere, merkeze yakınlık ve çeşitlilik fırsatlarından yararlanma imkânı verir. Kentlerin kırsal alanlara kıyasla çok çeşitli piyasa ve malları bulunmakla birlikte, altyapı sıkışıklığı, tekelleşme, yüksek genel giderler ve kentler arası yolculukların verdiği rahatsızlık sıklıkla pazar rekabetini şehirlerde kırsal alanlardan daha sert hale getirmek için bir araya geliyor.

Ekonomileri büyüyen birçok gelişmekte olan ülkede, büyüme genellikle düzensizdir ve az sayıda sanayiye dayanmaktadır. Bu ülkelerdeki gençlerin bu endüstrilerdeki fırsatlara erişebilmelerinin önünde, finansal hizmetler ve iş danışmanlığı hizmetlerine erişim eksikliği, iş kurmak için kredi edinme güçlüğü ve girişimcilik yeteneği yetersizliği gibi engeller bulunmaktadır. Gençlerin eğitim olanaklarına, kaliteli eğitim ve altyapıya erişebilmeleri için beşeri sermayeye yapılan yatırım, ekonomik engelleri aşmak için şarttır.

Kentleşme ve çevre sorunları

Kentsel ısı adalarının varlığı yıllar içinde giderek artan bir endişe haline gelmiştir. Endüstriyel ve kentsel alanlar ısı üretip tuttuğunda bir kentsel ısı adası oluşur. Kırsal bölgelere ulaşan güneş enerjisinin büyük kısmı suyun bitki örtüsünden ve topraktan buharlaşması ile tüketilir. Daha az bitki örtüsüne sahip şehirlerde, güneş enerjisinin büyük kısmı binalar ve asfalt tarafından emilir; bu da daha yüksek yüzey sıcaklıklarına yol açar. Araçlar, fabrikalar, endüstriyel ve ev tipi ısıtma ve soğutma üniteleri daha fazla ısı yayar. Sonuç olarak, şehirler çevrelerindeki alanlardan genellikle 1 ila 3 ° C (1.8 ila 5.4 ° F) daha sıcaktır. Etkiler arasında ayrıca toprak neminin azaltılması ve karbondioksit emisyonlarının yeniden emiliminde bir azalma da bulunmaktadır.

Su kütlelerinde ötrofikasyonun meydana gelmesi, büyük kentsel nüfusların çevre üzerindeki bir başka etkisidir. Yağmur bu büyük şehirlerde yağdığında, havadaki CO2 ve diğer sera gazları gibi kirleticiler zemine süzülür. Ardından, bu kimyasallar doğrudan nehirlere, derelere ve okyanusa taşınıp su kalitesinde düşüşe neden olur ve deniz ekosistemlerine zarar verir.

Stewart Brand, Whole Earth Discipline (Bütün Dünya Disiplini) adlı kitabında, kentleşmenin etkilerinin öncelikle çevre için olumlu olduğunu savunuyor. Birincisi, yeni kent sakinlerinin doğum oranı, hemen yer değiştirme oranına düşüyor ve nüfus artışından kaynaklanan çevresel stresleri azaltarak düşmeye de devam ediyor.  İkinci olarak, kırsal alanlardan göç, tarlaya çizgi uygulamasının yanlış yapılması ve tarlayı yakma gibi tahrip edici geçimlik tarım tekniklerini azaltıyor.

Temmuz 2013'te Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal İşler Dairesi tarafından yayınlanan bir raporda 2050 yılına kadar dünya nüfusuna 2,4 milyar kişinin daha katılacağı belirtiliyor. Rapor, özellikle değişen çevre koşullarından dolayı hali hazırda gıda güvenliği sorunuyla yüz yüze olan ülkelerde, üretilen yiyecek miktarının, gıda kaynaklarını zorlayarak %70 oranında artacağı konusunda uyarıyor. BM uzmanlarına göre, değişen çevresel koşullarının ve kentsel bölgelerde artan nüfusun karışımı, temel sağlık sistemleri ve sağlık hizmetlerini zorlayacak ve potansiyel olarak insani ve çevresel bir felakete neden olacak.

Kentleşme ve sağlık

Gelişmekte olan ülkelerde kentleşme, yaşam beklentisinde önemli bir artışa neden olmaz. Hızlı şehirleşme, kanser ve kalp rahatsızlığı da dahil olmak üzere, yaşam tarzıyla ilişkili bulaşıcı olmayan hastalıklardan ölümlerin artmasına neden olmuştur. Bulaşıcı hastalıklardan ölüme ilişkin farklılıklar, hastalığa ve yere bağlı olarak değişir.

Kentsel sağlık seviyeleri, kırsal alanlara kıyasla daha iyi durumdadır. Bununla birlikte gecekondular ve gayri resmi yerleşimler gibi fakir kentsel alanların sakinleri orantısız bir şekilde, hastalık, yaralanma, yenidoğan ölümü ve hastalık-sağlık ve yoksulluk kombinasyonunun zaman içinde dezavantajı yerleşik kılması nedeniyle acı çekiyor. Kentsel yoksulların birçoğu maddi güçleri yetmediği için sağlık hizmetlerine erişmekte güçlük çekiyor. Bu nedenle bu hizmetler için daha az nitelikli ve düzenlenmemiş sağlayıcılara başvurmaktadırlar.

Kentleşme, kamu hijyeni ve sağlığındaki ve sağlık hizmetlerine erişimdeki gelişmelerle ilişkili iken, mesleki diyet ve egzersiz modellerinde de değişikliklere yol açmaktadır. Kentleşme, sağlık kalıpları üzerinde karışık etkilere sahip olabilir. Bazı sorunları hafifletebilir ve başka bazı sorunlara da vurgu yapabilir. Örneğin, şehirleşme çocuklarda beslenme yetersizliği riskinin düşük olması buna karşın da aşırı kilo riskinin olması ile ilişkilidir. Genel olarak, vücut kütle indeksi ve kolestrol seviyeleri, milli gelir ve kentleşmenin derecesi ile keskin bir şekilde artmaktadır. Ziraatçılar şehirleşme ve küreselleşmenin sağlık üzerindeki etkilerini incelediler. Fast food genellikle sağlıkta bir düşüşe neden olan, çok tercih edilen bir besindir. Geleneksel olmayan gıdalara daha kolay erişim, daha az sağlıklı beslenme kalıplarına yol açabilir. Hindistan'da kentsel alanlardaki diyabet yaygınlığı, kırsal alanlardakinin iki katından fazla olarak ortaya çıkıyor. Genel olarak, kronik hastalıklar için büyük risk faktörleri kentsel çevrelerde daha yaygındir.

Kentleşme politikası

Kentleşmenin farklı biçimleri, mimari tarzına ve planlama yöntemlerine ve aynı zamanda alanların tarihi büyümesine bağlı olarak sınıflandırılabilir.

Gelişmiş ülkelerin şehirlerindeki kentleşme, geleneksel olarak, şehir bölgesi çevresinde, iç göç adı verilen insan faaliyetleri ve yerleşim birimleri yoğunlaşması sergiledi. İç göç, eski kolonilerden ve benzeri yerlerden göç anlamına gelmektedir. Birçok göçmenin yoksul şehir merkezlerine yerleşmesi, önceleri eski imparatorlukların çevresinde yaşayan insanların artık merkezde yaşadığını anlatan "çekirdeğin çevreselleştirilmesi" kavramına yol açtı.

Şehir içi yeniden geliştirme programları gibi yeni gelişmeler, şehirlere yeni gelenlerin artık zorunlu olarak merkeze yerleşmediği anlamına geliyor. Bazı gelişmiş bölgelerde, bazı şehirlerin nüfusunun kırsal alanlara kaymasıyla, başlangıçta karşı kentleşme olarak adlandırılan ters etki meydana geldi. Bu ters etki, özellikle yaygın olarak daha zengin aileler tarafından gerçekleştiriliyor. Bu, iletişimin gelişmesi nedeniyle mümkün olmuştur ve suç korkusu ve yoksul kentsel çevreler gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır. Bunun yanında, sanayileşmiş dünyanın bazı bölgelerinde yaşanan küçülen kentler olgusuna da katkıda bulunmuştur.

Konutsal alanın dışa doğru yön değiştirmesine banliyöleşme adı verilir. Bir dizi araştırmacı ve yazar, hem gelişmiş ülkelerde hem de Hindistan gibi gelişmekte olan ülkelerde şehir merkezinin dışına yeni toplanma noktaları oluşturmak için şimdiye kadar banliyöleşme yapıldığını öne sürüyorlar. Bu ağa bağlı, çok merkezli yoğunlaşma biçimi, kentleşmenin ortaya çıkmakta olan bazı modelleri ile düşünülür. Bu, exurbia (şehir dışındaki zengin siteleri), kenar şehir (Garreau, 1991), ağ şehri (Batten, 1995) veya postmodern şehir (Dear, 2000) gibi çeşitli isimlerle anılır. Los Angeles, kentleşmenin bu tipinin en iyi bilinen örneğidir. İlginçtir ki Amerika Birleşik Devletleri'nde bu süreç, 2011 yılından itibaren kronik yüksek ulaşım maliyetleri nedeniyle banliyö kaçışı olarak ortaya çıkan "yeniden şehirleşme" ile tersine dönmüştür. 

Kırsal göçmenler, sunabileceği olanaklar nedeniyle şehirlere çekilmekte ancak çoğu zaman gecekondu bölgesine yerleşmekte ve aşırı yoksulluk yaşamaktadır. Ülkelerin bu kırsal göçmenler için yeterli konut sağlamaması, kentleşme oranının ekonomik kalkınma oranından daha hızlı büyüdüğü, yüksek işsizliğe ve kaynaklar için yüksek talebe yol açan aşırı kentleşme ile ilgilidir. Bu, 1980'lerde Michael Lipton tarafından geliştirilen kentsel yanlılık teorisi ile ele alınmaya çalışıldı.

Gelişmekte olan ülkelerdeki kentsel yoksulların çoğu iş bulamıyor; hayatlarını güvencesiz ve düşük ücretli işlerde geçirebiliyorlar. Yurtdışı Kalkınma Enstitüsünün araştırmasına göre yoksul yanlısı şehirleşme, iş güvencesi, esnek arazi kullanımı düzenlemesi ve temel hizmet yatırımlarıyla desteklenen emek yoğun bir büyümeyi gerektirecektir.

Kentleşme, planlı veya organik kentleşme şeklinde olabilir. Planlı kentleşme, yani planlı topluluk veya bahçe şehir hareketi, askeri, estetik, ekonomik veya kentsel tasarım nedenleriyle hazırlanabilen bir ön plana dayanır. Örnekleri birçok antik kentte görülebilir ki, planlı kentleşmenin keşfi, ulusların çarpışmasına sebep olmuştur. Çünkü işgal edilen birçok şehir, imrenilen plan özellikleri taşıyordu. Birçok antik organik şehir, askeri ve ekonomik amaçlar için yeniden imar edilmiştir. Şehirler üzerinden açılan yeni yollar ve arazilerin yeni parselleri, kentlere farklı geometrik tasarımlar veren çeşitli, planlanmış amaçlara hizmet ederek kordon altına alınmıştır. BM ajansları kentleşme ortaya çıkmadan önce kurulan kentsel altyapıya bakmayı tercih ediyor. Peyzaj planlamacıları, kentleşme başlamadan önce planlanan veya daha sonra bir alanı canlandırmak ve bir bölgede daha fazla yaşanabilirlik oluşturmak için planlanabilecek peyzaj altyapısından (kamu parkları, sürdürülebilir kentsel drenaj sistemleri, yeşil yollar vb.) sorumludurlar. Kentsel genişlemenin kontrolü ile ilgili görüşler Amerikan Planlayıcılar Enstitüsünde değerlendirilir.

Nüfus büyümeye ve benzeri görülmemiş oranlarda kentleşmeye devam ederken, yeni şehircilik ve akıllı büyüme teknikleri, çevresel, ekonomik ve sosyal açıdan sürdürülebilir kentlerin gelişmesine başarılı bir geçiş meydana getirecektir. Akıllı Büyüme ve Yeni Şehircilik ilkeleri, yürünebilirliği, karma bir kullanım geliştirmeyi, konforlu yüksek yoğunluklu tasarımları, arazileri korumayı, sosyal eşitliği ve ekonomik çeşitliliği içerir. Karma kullanıma sahip topluluklar, uygun fiyatlı konutlarla toplumsal eşitliği teşvik etmek, otomobillerin fosil yakıtı kullanımına olan bağımlılığını daha düşük bir seviyeye indirmek ve yerel bir ekonomiyi teşvik etmek için soylulaştırmayla mücadele etmek için çalışırlar. Yürünebilir topluluklar, daha az yürünebilir olan kentsel metropollerden (Leinberger, Lynch) %38 daha yüksek kişi başına düşen ortalama GSYH'ye sahiptir. Ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirliği birleştiren şehirler, aşırı arazi kullanımının olduğu, otomobil kullanımını teşvik eden ve nüfusu ekonomik olarak ayıran kentsel yayılımdan daha adil, dirençli ve daha cazip hale gelecektir.