21 November 2018, Wednesday
Tercüme Editörü
Wikiyours makaleleri İngilizce makalelerin Türkçe'ye çevrilmiş halleridir. İngilizce bilen herkes makale sahibi olabilir ve yaptığı çeviri miktarınca para kazanır.
Çeviri Yapmak İçin Makale Seçiniz
Makale yazmak için
bir kategori seçin
Düzeltme Öner

Dünya Ticaret Örgütü

İçindekiler
  1. Dünya Ticaret Örgütü nedir?
  2. Dünya Ticaret Örgütü tarihi
  3. Dünya Ticaret Örgütü'nün görevleri
  4. Ticaret sistemi
  5. Dünya Ticaret Örgütü yapısı
  6. Karar verme
  7. Anlaşmazlık çözümü
  8. DTÖ'ye katılım ve üyelik
  9. DTÖ anlaşmaları
  10. DTÖ genel müdürlüğü

Dünya Ticaret Örgütü nedir?

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), uluslararası ticareti düzenleyen hükümetler arası bir kuruluştur. Dünya Ticaret Örgütü, 1948'de yürürlüğe giren Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) yerine, 15 Nisan 1994 tarihinde 123 ülke tarafından imzalanan Marakeş Anlaşması uyarınca 1 Ocak 1995'te resmen faaliyete başlamıştır. Dünya Ticaret Örgütü, katılımcı ülkeler arasındaki ticaretin düzenlenmesi ile ilgilenir. Ticaret anlaşmalarının müzakere edilmesi için bir çerçeve sağlanmasını, katılımcıların üye devletlerin temsilcileri tarafından imzalanan ve parlamentoları tarafından onaylanan Dünya Ticaret Örgütü anlaşmalarına uymalarını ve anlaşmazlıkları çözmeyi amaçlar. Dünya Ticaret Örgütü'nün üzerinde durduğu konuların çoğu, önceki ticaret görüşmelerinden, özellikle Uruguay Görüşmelerinden (1986-1994) gelmektedir.

Dünya Ticaret Örgütü, gelişmekte olan ülkeler üzerinde 2001'de başlatılan Doha Geliştirme Görüşmeleri müzakerelerini tamamlamaya çalışmaktadır. Haziran 2012 itibariyle Doha Görüşmelerinin geleceği belirsiz kaldı: Çalışma programı, 1 Ocak 2005'te sona ermiş olması gereken 21 konu içeriyor ve görüşmeler hala tamamlanmamış durumda. Sanayi malları ve hizmetlerinin serbest ticarete tabi olması, ancak tarımsal sübvansiyonlar konusunda yerli tarım sektörüne koruma amaçlı müdahalenin sürdürülmesi (gelişmiş ülkeler tarafından talep edilenler) ve tarım ürünlerinde dürüst ticaretin sürdürülmesi (gelişmekte olan ülkeler tarafından talep edilen) arasındaki anlaşmazlık en büyük engellerden biri olmaya devam etmektedir. Bu çıkmaz, Doha Geliştirme Görüşmelerinin ötesinde yeni Dünya Ticaret Örgütü müzakereleri başlatmayı imkansız hale getirdi. Sonuç olarak, hükümetler arasında artan sayıda ikili serbest ticaret anlaşmaları oluşturuldu. Temmuz 2012 itibariyle, mevcut tarım ticareti müzakereleri için Dünya Ticaret Örgütü sisteminde çıkmaza giren çeşitli müzakere grupları bulunmaktaydı.

DTO'nun mevcut Genel Müdürü, İsviçre'nin Cenevre kentinde 600'den fazla çalışanı bulunan Roberto Azevêdo'dur. Bali Karar Paketinde yer alan bir ticaret kolaylaştırma sözleşmesi, örgüt tarihindeki ilk kapsamlı anlaşma olarak tüm üyeler tarafından 7 Aralık 2013'te kabul edildi.

Dünya Ticaret Örgütü tarihi

Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) öncülü olan Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT), İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu gibi uluslararası ekonomik işbirliğine adanmış çok uluslu yeni kurumların ardından oluşturuldu. Uluslararası Ticaret Örgütü adı verilen karşılaştırılabilir bir uluslararası ticaret organizasyonu, ABD ve diğer imza yetkilileri tarafından onaylanmadığı için başlatılamamıştı ve bu nedenle GATT yavaş yavaş fiili bir uluslararası organizasyon haline geldi.

Uruguay'dan önce GATT müzakereleri

GATT kapsamında yedi tur görüşme gerçekleşti. İlk gerçek GATT ticaret görüşmeleri, daha fazla tarife indirimi üzerinde yoğunlaştı. Ardından, 60'ların ortalarındaki Kennedy Görüşmeleri, GATT Antidamping Anlaşması ve kalkınma ile ilgili bir kesit getirdi. 70'lerdeki Tokyo Görüşmeleri, tarife biçiminde davranmayan ticaret engellerini çözmek ve sistemi geliştirmek, tarife dışı engeller üzerinde mevcut GATT kurallarını yorumlayan ve hatta bazılarında tamamen yeni bir zemin oluşturan bir dizi anlaşma imzalama yolunda yapılan ilk girişimdi. Bu çok taraflı anlaşmalar tüm GATT üyeleri tarafından kabul edilmediği için, genellikle gayri resmi olarak "kod" ismiyle adlandırıldı. Bu kodların birçoğu Uruguay Görüşmelerinde değiştirildi ve tüm Dünya Ticaret Örgütü üyeleri tarafından kabul edilen çok taraflı bir taahhüt haline getirildi. Sadece dört tanesi (devlet ihaleleri, sığır eti, sivil uçak ve süt ürünleri) çok taraflı kaldı, ancak 1997'de DTÖ üyeleri sığır eti ve süt anlaşmalarını feshetme kararı aldılar ve sadece iki tane çok taraflı öge bıraktılar. 1950'lerin ve 1960'lı yılların ortalarında uluslararası ticaret için bir takım kurumsal mekanizmalar  yönelik girişimlere rağmen GATT neredeyse yarım asır boyunca geçici olarak yarı kurumsallaşmış çok taraflı bir antlaşma rejimi olarak faaliyetlerini sürdürdü.

Uruguay görüşmeleri

GATT'ın kuruluşunun 40. yıl dönümünden önce üyeleri, GATT sisteminin yeni küreselleşen dünya ekonomisine uyum sağlamakta zorlandığı sonucuna vardı. 1982 Bakanlar Bildirgesi'nde tanımlanan sorunlara (yapısal eksiklikler, bazı ülkelerin dünya ticaret politikalarının taşma etkisinin idare edilememesi) yanıt olarak Sekizinci GATT Görüşmeleri- Uruguay Görüşmeleri olarak bilinir- 1986 Eylül ayında Punta del Este, Uruguay'da başlatıldı.

Ticaret üzerinde şimdiye kadar kabul edilen en büyük pazarlık yetkisi buydu: Müzakereler, ticaret sistemini, özellikle hizmet ticareti ve fikri mülkiyet gibi birkaç yeni alana kadar genişletecek ve hassas tarım ve tekstil sektörlerinde ticareti iyileştirecekti. Tüm orijinal GATT makaleleri incelemeye hazırlanıyordu. Uruguay Görüşmelerini sonuçlandıran ve Dünya Ticaret Örgütü rejimini resmen kuran Nihai Senet, Marakeş, Fas'taki bakanlar toplantısında 15 Nisan 1994'te imzalandı. Bu anlaşma Marakeş Anlaşması olarak bilinir.

GATT, DTÖ'nun Uruguay Görüşmelerinin (GATT 1994'ün temelini oluştursa da GATT 1947 ile GATT 1994 arasında ayırt edilir farklar yarattı)  bir sonucu olarak güncellenen, malların ticaretini konu alan bir şemsiye anlaşmadır. Ancak GATT 1994, Marakeş'teki Nihai Senet aracılığıyla yürürlüğe giren tek bir yasal anlaşma değildir; yaklaşık 60 anlaşma, ek, karar ve anlayışın uzun bir listesini içerir. Anlaşmalar altı ana bölümden oluşur: Dünya Ticaret Örgütü'nü Kuran Anlaşma, Mal Ticaretinde Çok Taraflı Anlaşmalar, Hizmet Ticareti Genel Anlaşması, Ticaretle İlgili Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması, Anlaşmazlıkların Çözümü ve Hükümetlerin Ticaret Politikaları Üzerine İncelemeler. 

DTÖ'nun tarife "tavan fiyat" (No. 3) ile ilgili prensibi bakımından, Uruguay Görüşmeleri, gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkeler arasında bağlama taahhütlerini artırmak için başarılı olmuştur. Bu başarı, uygulamanın öncesi ve sonrası tarife yüzdelerinden ve 1986-1994 görüşmelerinden anlaşılabilir.

Bakanlar konferansları

Dünya Ticaret Örgütü'nün en üst karar organı, her iki yılda bir toplanan Bakanlar Konferansıdır. Bu, tüm ülkeler veya gümrük birlikleri olan tüm Dünya Ticaret Örgütü üyelerini bir araya getirir. Bakanlar Konferansı, çok taraflı ticaret anlaşmalarının herhangi birinde yer alan tüm konularda kararlar alabilir. Singapur'daki Bakanlar Konferansı açılışı ve 2003'teki Cancun Konferansı gibi, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında tarımsal sübvansiyonları konu alan, adına ''Singapur Meseleleri'' dediğimiz bazı tartışmalar ya da 1999'da büyük gösterilere yol açan Seattle Konferansı buna örnek gösterilebilir. 2001 yılında Doha'da dördüncü bakanlar konferansında Çin'in Dünya Ticaret Örgütü'ne girişi onaylandı ve altıncı Dünya Ticaret Örgütü bakanlar konferansıyla desteklenen Doha Geliştirme Görüşmelerini başlattı (Hong Kong'da tarımsal ihracat sübvansiyonlarının aşamalı olarak kaldırılması ve Avrupa Birliği'nin Everything But Arms girişimiyle en az gelişmiş ülkelerden gelen mallar için tarifeleri kaldırması).

Doha Turu (Doha Gündemi)

Dünya Ticaret Örgütü, Kasım 2001'de Katar Doha'da gerçekleştirilen dördüncü bakanlar konferansında müzakerelerin mevcut görüşmelerini, yani Doha Geliştirme Görüşmelerini başlattı. Bu, küreselleşmeyi daha kapsayıcı hale getirmek ve dünyanın yoksullarına yardım etmek için özellikle engelleri ve çiftçilikte sübvansiyonları kaldırmak için iddialı bir çabaydı. İlk gündem, gelişmekte olan ülkelere yapılacak önemli yardımları güçlendirme taahhütleri ile desteklenen yeni hükümler belirlemeyi ve daha ileri ticaret liberalizasyonunu içeriyordu. 

Gelişmiş ülkeler ve başlıca gelişmekte olan ülkeler arasındaki farklılıklar ilerlemeyi geciktirdi. Örnek olarak, AB ve ABD arasındaki ve bunlara karşı konulan endüstriyel tarifeler ve tarife dışı engeller ile tarımsal sübvansiyonlar gösterilebilir. Bunlar ticaret engeli olarak etkin bir şekilde kullanılmıştır. 2013 yılında Bali Bakanlar Deklarasyonu'nun kabul edilmesiyle birlikte, ticarete bürokratik bariyer konmasına rağmen müzakereleri canlandırmaya yönelik tekrarlanan girişimler başarısız oldu; Doha Görüşmelerinin geleceği ise belirsiz kaldı.

Dünya Ticaret Örgütü'nün görevleri

Analistler, Dünya Ticaret Örgütü'nün çeşitli işlevleri arasında en önemlileri olarak şunları görüyor:

  • Örtülü anlaşmaların uygulanması, yönetimi ve işletilmesi gözetilir.
  • Müzakereler ve anlaşmazlıkları çözmek için forum hazırlanır.

Buna ek olarak, Dünya Ticaret Örgütü ulusal ticaret politikalarını gözden geçirmek ve yaymakla, küresel ekonomik politika yapımında gözetim yoluyla ticaret politikalarının tutarlılığını ve şeffaflığını sağlamakla yükümlüdür. Dünya Ticaret Örgütü'nün diğer bir önceliği, gelişmekte olan, az gelişmiş ve düşük gelirli ülkelerin, teknik işbirliği ve eğitim yoluyla Dünya Ticaret Örgütü kurallarına ve disiplinine uyum sağlama sürecine destek vermektir.

  1. Dünya Ticaret Örgütü, bu anlaşmanın ve çok taraflı ticaret anlaşmalarının uygulanmasını, idare edilmesini ve işletilmesini, ve daha da geliştirilmesini kolaylaştıracak ve bu anlaşmaların uygulanması, yönetimi ve işletilmesi için çerçeve çalışması sağlayacaktır.
  2. Dünya Ticaret Örgütü, işbu anlaşmanın eklerinde yer alan anlaşma uyarınca ele alınan konularda, çok taraflı ticari ilişkiler hakkında üyeleri arasında müzakere forumu sağlayacaktır. 
  3. Dünya Ticaret Örgütü, Uyuşmazlıkların Çözümünü Yöneten Usul ve Esaslar Hakkında Anlayışı yönetir. 
  4. Dünya Ticaret Örgütü, Ticaret Politikası Gözden Geçirme Mekanizmasını yönetir. 
  5. Küresel ekonomik politika yapımında daha iyi uyum sağlamak amacıyla Dünya Ticaret Örgütü, uygun olduğu şekilde, uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD) ve bağlı kuruluşlarıyla işbirliği yapacaktır. 

Yukarıdaki beş sıralama, Dünya Ticaret Örgütü'nün ek işlevleridir. Günümüz toplumunda küreselleşme arttıkça, ticaret sistemlerini yönetmek için uluslararası bir örgütün gerekliliği hayati önem kazanmıştır. Ticaret hacmi arttıkça korunma, ticaret engelleri, sübvansiyonlar, fikri mülkiyet haklarının ihlali gibi konular, her ulusun ticaret kurallarının farklı olması sebebiyle ortaya çıkmaktadır. Dünya Ticaret Örgütü, bu gibi sorunlar ortaya çıktığında uluslar arasında ara bulucu rolü oynar. Dünya Ticaret Örgütü, küreselleşmenin bir ürünü olarak ve bugünün küreselleşmiş toplumunun en önemli örgütlerinden biri olarak anılabilir.

Dünya Ticaret Örgütü ayrıca ekonomik araştırma ve analiz merkezidir. Yıllık yayınlarında küresel ticaret resminin düzenli olarak değerlendirilir ve kuruluş belirli konularda araştırma raporları üretir. Son olarak, Dünya Ticaret Örgütü, Bretton Woods sisteminin diğer iki bileşeni, yani IMF ve Dünya Bankası ile yakın işbirliği içinde çalışmaktadır.

Ticaret sistemi

Dünya Ticaret Örgütü, ticaret politikaları için bir çerçeve oluşturur; Sonuçları tanımlamaz veya belirtmez. Yani, ticaret politikası oyunlarının kurallarını belirlemekle ilgilenir. 1994 öncesi GATT ve Dünya Ticaret Örgütü'nü anlamak için beş ilke özellikle önemlidir:

  1. Ayrımcılık yapılmaması: İki ana bileşeni vardır: En çok tercih edilen ulus kuralı ve ulusal tedavi politikası. Her ikisi de mallar, hizmetler ve fikri mülkiyet konusundaki ana Dünya Ticaret Örgütü kurallarına tabidir, ancak bunların kesin kapsamı ve doğası bu alanlarda farklılık göstermektedir. En çok tercih edilen ulus kuralı, bir Dünya Ticaret Örgütü üyesinin diğer Dünya Ticaret Örgütü üyeleri ile ticaretinde aynı koşulları uygulamasını şart koşar, yani bir Dünya Ticaret Örgütü üyesi, diğer Dünya Ticaret Örgütü üyelerine belirli bir ürün türünün ticaretine izin veren en uygun koşulları sunmalıdır. "Birisine özel bir iyilik yaptıysan, diğer Dünya Ticaret Örgütü üyeleri için de aynı şeyi yapmalısın." Ulusal tedavi, ithal edilen mallara yurt içinde üretilen mallardan daha az olumlu şekilde muamele edilmemesi (en azından yabancı mallar piyasaya girdikten sonra) ve ticarete yönelik tarife dışı engeller ile mücadele edilmesi anlamına gelir (örneğin, teknik standartlar, güvenlik standartları ve benzerleri ile ithal mallara karşı ayrımcılık yapılmaması).
  2. Karşılıklılık: Hem en çok tercih edilen ulus kuralı nedeniyle ortaya çıkabilecek bedavacılık kapsamını sınırlama arzusunu hem de dış pazarlara daha iyi erişim elde etme arzusunu yansıtmaktadır. Bir ulusun müzakere etmesi ile ilgili bir husus, elde edilen kazanımın tek taraflı liberalizasyondan elde edilecek kazançtan daha büyük olması gerektiği yönündedir. Karşılıklı imtiyazlar, bu kazançların gerçekleşmesini sağlamayı amaçlamaktadır. 
  3. Bağlayıcı ve yaptırım gücüne sahip taahhütler: Dünya Ticaret Örgütü üyeleri tarafından çok taraflı bir ticaret müzakeresinde ve üyelik için yapılan tarife taahhütleri, imtiyazların bir planında (listede) sıralanmaktadır. Bu çizelgeler "tavan fiyatları" oluşturur. Bir ülke bağlarını değiştirebilir, ancak ticaret ortaklarıyla müzakereler yapıldıktan sonra, ticaret kaybı için tazminat ödemeleri gerekebilir. Eğer memnuniyet elde edilemiyorsa, şikayetçi ülke Dünya Ticaret Örgütü uyuşmazlık çözüm prosedürlerini başlatabilir. 
  4. Şeffaflık: Dünya Ticaret Örgütü üyeleri, ticari düzenlemeleri yayınlamak, ticareti etkileyen idari kararların gözlemlenmesine izin veren kurumları korumak, diğer üyelerin bilgi taleplerine cevap vermek ve ticaret politikasındaki değişiklikleri Dünya Ticaret Örgütü'ne bildirmek zorundadırlar. Bu dahili şeffaflık gereksinimleri, Ticaret Politikası Gözlemleme Mekanizması (TPRM) aracılığıyla periyodik olarak hazırlanan ülkelere özgü raporlar (ticaret politikası incelemeleri) ile tamamlanır ve kolaylaştırılır. Dünya Ticaret Örgütü sistemi, öngörülebilirliği ve istikrarı iyileştirmeye, ithalat miktarlarına sınır koymak için kullanılan kotaların ve diğer önlemlerin kullanılmasından caydırmaya çalışmaktadır. 
  5. Güvenlik değerleri: Belirli koşullarda, hükümetler ticareti sınırlayabilir. Dünya Ticaret Örgütü anlaşmaları, üyelerin sadece çevreyi değil aynı zamanda halk sağlığı, hayvan sağlığı ve bitki sağlığını korumak için önlemler almalarına izin verir. 

Bu yönde üç çeşit hüküm bulunmaktadır:

Ekonomik olmayan amaçlara ulaşmak için ticaret önlemlerinin kullanılmasına izin veren maddeler;

  1. "Adil rekabet" imkânı sağlayan maddeler; Üyeler korumacı politikaları gizlemek için çevre koruma önlemlerini kullanmamalıdır.
  2. Ekonomik nedenlerle ticaret müdahalesine izin veren hükümler. 
  3. En çok tercih edilen ulus ilkesinin istisnaları, gelişmekte olan ülkelerin, bölgesel serbest ticaret alanlarının ve gümrük birliklerinin ayrıcalıklı muamelesine izin verir.

Dünya Ticaret Örgütü yapısı

Genel Konsey, farklı alanlarda komiteleri denetleyen aşağıdaki yan kuruluşlara sahiptir:

Mal Ticareti Konseyi

Mal Konseyi nezdinde her biri özel bir göreve sahip olan 11 komite bulunmaktadır. Komitelere Dünya Ticaret Örgütü üyeleri katılır. Tekstil İzleme Örgütü diğer komitelerden ayrıdır ancak Mal Konseyi hâlâ görev alanındadır. Oluşumun kendi başkanı ve sadece 10 üyesi var. Örgüt ayrıca tekstille ilgili çeşitli gruplara da sahiptir.

Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Konseyi

Dünya Ticaret Örgütü'ndeki fikri mülkiyet bilgileri, TRIPS Konseyinin faaliyetlerinin haberlerine, resmi kayıtlarına ve Dünya Ticaret Örgütü'nün bu alandaki diğer uluslararası örgütlerle olan çalışmalarının ayrıntılarına yer verir.

Hizmet Ticareti Konseyi

Hizmet Ticareti Konseyi, Genel Konseyin rehberliğinde çalışır ve Ticarette Hizmet Genel Anlaşmasının (GATS) işleyişini denetlemekle yükümlüdür. Bu, bütün Dünya Ticaret Örgütü üyelerine açıktır ve gerektiğinde yan kuruluşlar oluşturabilir.

Ticaret Müzakereleri Komitesi

Ticaret Müzakereleri Komitesi (TNC), mevcut ticaret müzakerelerini ele alan komitedir. Başkanı, Dünya Ticaret Örgütü'nün genel müdürüdür. Haziran 2012 itibarıyla komite Doha Geliştirme Görüşmeleri ile görevlendirildi.

Hizmet Konseyi'nin üç alt organı vardır: Finansal hizmetler, domestik düzenlemeler, GATS kuralları ve spesifik taahhütler. Konseyin birkaç farklı komite, çalışma grubu ve çalışma toplulukları vardır. Bu komiteler: Ticaret ve Çevre; Ticaret ve Kalkınma (En Az Gelişmiş Ülkeler Alt Komitesi); Bölgesel Ticaret Anlaşmaları; Ödemeler Dengesi Kısıtlamaları; Bütçe, Finans ve Yönetim. Çalışma toplulukları: Katılım. Çalışma grupları: Ticaret, borç ve finans; ticaret ve teknoloji transferi.

Karar verme

Dünya Ticaret Örgütü kendisini "kurallara dayalı, üye güdümlü bir organizasyon" olarak tanımlıyor; tüm kararlar üye devletler tarafından veriliyor ve kurallar üyeler arasındaki müzakerelerin sonucunda belirleniyor. Dünya Ticaret Örgütü Anlaşması, görüş birliğine ulaşılamayacak yerleri öngörüyor, ancak karar alma sürecinde görüş birliği uygulanması hakimdir.

Richard Harold Steinberg (2002)'e göre, Dünya Ticaret Örgütü'nün fikir birliği yönetim modeli, kanuna dayanan ilk pazarlık olmasına rağmen, ticaret, Avrupa ve Amerika'yı tercih eden iktidar temelli pazarlık yoluyla son bulur ve Pareto'nun gelişmesine yol açmaz.

Anlaşmazlık çözümü

Dünya Ticaret Örgütü uyuşmazlık çözüm sistemi "neredeyse yarım asrı aşkın bir sürede GATT 1947'de geliştirilen kurallar, usuller ve uygulamaların evriminin bir sonucudur". 1994'te Dünya Ticaret Örgütü üyeleri, 1994'te Marakeş'te imzalanan Nihai Senet'e eklenen Uyuşmazlıkların Çözümü Hakkında Yönetmelikler ve Usuller Konusunda Anlaşma'da karar kıldılar. Uyuşmazlık çözümü, Dünya Ticaret Örgütü tarafından çok taraflı ticaretin ana direği olarak kabul edildi ve "küresel ekonominin istikrarına eşsiz bir katkı" olarak nitelendirildi. Dünya Ticaret Örgütü üyeleri, diğer üyelerin ticaret kurallarını ihlal ettiğine inanıyorsa, tek taraflı hareket etmek yerine anlaşmazlıkları çözmek için çok taraflı sistemi kullanacaklardır.

Dünya Ticaret Örgütü uyuşmazlığı çözüm sürecinin işleyişi, Uyuşmazlıkların Çözümü Kuruluşu, Temyiz Kurumu, Genel Müdür ve Dünya Ticaret Örgütü Sekreterliği, hakemler ve danışma uzmanları tarafından atanan vaka bazlı panelleri içerir.

Öncelik, tercihen karşılıklı olarak üzerinde anlaşmaya varılan bir çözüm bulunması ve bu çözüm aracılığıyla anlaşmazlıkların çözülmesidir. Sürecin verimli ve zamanında yürütülmesi için hüküm konulmuştur, böylece "Bir dava kararlaştırılırsa, normal olarak bir yıldan fazla sürmemelidir. Panel kararı ve davanın temyiz edilmesi halinde 16 aydan fazla olmamalıdır ... Şikayetçi vakayı acil olarak görürse, davanın değerlendirilmesi daha az zaman almalıdır. Dünya Ticaret Örgütü üye ülkeleri süreci mecburi ve zorunlu olarak kabul etmekle yükümlüdür.

DTÖ'ye katılım ve üyelik

Bir Dünya Ticaret Örgütü üyesi olma süreci, başvuran ülkeye özgüdür ve üyelik şartları, ülkenin ekonomik gelişim aşamasına ve mevcut ticaret rejimine bağlıdır. Süreç ortalama olarak beş yıl sürmektedir, ancak ülke sürece tamamen bağlı kalmadıysa veya politik konulara müdahale ederse daha uzun sürebilir. En kısa üyelik müzakeresi Kırgız Cumhuriyeti'nindi, en uzun süren ise 1993'te GATT'a katılmak için başvuran Rusya'nın müzakeresi oldu. Rusya'nın üyeliği Aralık 2011'de onaylandı ve 22 Ağustos 2012'de Dünya Ticaret Örgütü üyesi oldu. Kazakistan'ın da uzun bir katılım müzakere süreci oldu. Kazakistan'ın Katılımı Konusunda Çalışma Grubu 1996 yılında kuruldu ve 2015 yılında Kazakistan'ın üyeliği onaylandı. En uzun ikinci müzakere Vanuatu ile yapıldı. Vanuatu'nun Katılımı Üzerine Çalışma Grubu'nun 11 Temmuz 1995'te kurulduğu belirtildi. Çalışma Grubu'nun son toplantısından sonra, Parti Ekim 2001'de Vanuatu üyelik şartlarını değerlendirmek için daha fazla zaman istedi. 2008'de Dünya Ticaret Örgütü üyeliğini sürdürme ve sonuçlandırma konusundaki ilgisini belirtti. Vanuatu'nun Üyeliği Üzerine Çalışma Grubu, Vanuatu'nun gelecekteki Dünya Ticaret Örgütü üyeliğini görüşmek üzere 4 Nisan 2011'de gayrı resmi olarak yeniden toplandı. Yeniden bir araya gelen Çalışma Grubu 2 Mayıs 2011'de görev süresini tamamladı. Genel Konsey, Vanuatu Katılım Paketi'ni 26 Ekim 2011'de resmi olarak onayladı. Dünya Ticaret Örgütü, 24 Ağustos 2012'de Vanuatu'yu 157. üyesi olarak kabul etti. Katılma teklifi ancak ilgili taraflar arasında uzlaşma sağlandıktan sonra verilir.

DTÖ'ye katılım süreci

DTÖ'ye katılmak isteyen bir ülke Genel Konseye bir başvuruda bulunur, ve ticaret ve ekonomi politikalarının Dünya Ticaret Örgütü anlaşmalarını etkileyen tüm yönlerini tanımlaması gerekir. Başvuru, Dünya Ticaret Örgütü üyelerine açık bir çalışma partisi tarafından incelenen bir mutabakat belgesinde Dünya Ticaret Örgütü'ne sunulur.

Gerekli tüm arka plan bilgisi edinildikten sonra, çalışma grubu, Dünya Ticaret Örgütü kuralları ile başvuranın uluslararası ve yerel ticaret politikaları ve yasaları arasındaki tutarsızlık konularına odaklanmaktadır. Çalışma grubu, başvuru yapan ülke için Dünya Ticaret Örgütü'ne girme şartlarını ve koşullarını belirler. Ülkelerin Dünya Ticaret Örgütü kurallarına uymada geçiş dönemlerini göz önünde bulundurarak biraz esnek olmalarına izin verebilirler. 

Katılımın son aşaması, başvuran ülke ve çalışma grubu üyeleri arasındaki tarife düzeyindeki imtiyazlar ve taahhütler, mal ve hizmetlere pazar erişimi konusunda yapılan ikili görüşmeleri içerir. Yeni üyenin taahhütleri, görüşmeler ikili yapılsa bile, tüm Dünya Ticaret Örgütü üyelerine normal ayrımcılık yasağı kuralları çerçevesinde eşit şekilde uygulanmaktadır.

İkili görüşmeler sona erdiğinde, çalışma partisi, genel konseye veya bakanlık konferansına, tüm çalışma partisi toplantılarının, Katılım Protokolünün (taslak bir üyelik antlaşması) ve aday üyenin taahhütlerinin listelerinin (programlar) özetini içeren bir katılım paketi gönderir. Genel konsey ya da bakanlar, konferans katılım şartlarını onayladığında, meclis de üyelik için önce Katılım Protokolünü onaylamalıdır. Müzakereleri Ocak 2007'de resmen üye olmadan önce 11 yıldan fazla süren Vietnam gibi bazı ülkeler,diğer Dünya Ticaret Örgütü üyeleri ile müzakereler sırasında karşılaşılan güçlükler nedeniyle daha sert ve çok daha uzun bir üyelik sürecine maruz kalmış olabilirler.  

DTÖ üyeleri ve gözlemcileri

Dünya Ticaret Örgütü, 164 üye ve 22 gözlemci hükümete sahiptir. Liberya 14 Temmuz 2016'da 163., Afganistan 29 Temmuz 2016'da 164. üye oldu. Devletlere ek olarak, Avrupa Birliği ve her AB ülkesinin kendisi de üyedir. Dünya Ticaret Örgütü üyelerinin tamamen bağımsız devletler olması gerekmez; Dış ticaret ilişkilerinin yürütülmesinde tam özerkliğe sahip bir gümrük bölgesi olması yeterlidir. Böylece Hong Kong, 1995 yılından beri (1997 yılından beri "Hong Kong, Çin" olarak) örgütün üyesidir, 15 yıllık müzakerelerin ardından 2001 yılında katılan Çin Halk Cumhuriyeti'nden önce üye olmuştur. Çin Cumhuriyeti (Tayvan), tartışmalı statüsüne rağmen 2002'de Dünya Ticaret Örgütü'ne "Tayvan, Penghu, Kinmen ve Matsu Ayrık Gümrük Bölgeleri" (Çin Taipei) olarak başvurdu. Dünya Ticaret Örgütü Sekretaryası, Daimi Temsilcinin ve Daimi Temsilcinin Vekili haricinde, Çin Taipei Daimi Temsilciliği üyelerinin resmi başlıklarını (Danışman, Birinci Sekreter, İkinci Sekreter ve Üçüncü Sekreter gibi) ihmal eder.

2007 yılı itibarıyla, Dünya Ticaret Örgütü üye ülkeleri küresel ticaretin %96,4'ünü ve küresel GSYİH'nın % 96,7'sini temsil etmektedir. İran'ın ardından Cezayir, 2005 verileriyle Dünya Ticaret Örgütü dışındaki en büyük GSMH ve ticaret hacmine sahip ekonomilerdir. Papalık'ın istisnası dışında, gözlemciler gözlemci olduktan sonraki beş yıl içinde üyelik müzakerelerine başlamalıdırlar. Bir dizi uluslararası ve hükümetlerarası kuruluşa da Dünya Ticaret Örgütü gözlemcisi statüsü verilmiştir. 12 BM üye ülkesinin Dünya Ticaret Örgütü ile resmi bir bağlantısı bulunmamaktadır.

DTÖ anlaşmaları

Dünya Ticaret Örgütü, uluslararası hukuk metinleri statüsüne sahip yaklaşık 60 farklı anlaşmayı yönetmektedir. Üye ülkeler, katılımla ilgili tüm Dünya Ticaret Örgütü anlaşmalarını imzalamalı ve onaylamalıdır. Bazı en önemli anlaşmalar aşağıdaki şekilde tartışılmaktadır: Tarım Sözleşmesi, Dünya Ticaret Örgütü'nün 1995 yılı başında kurulmasıyla yürürlüğe girdi. Tarım Sözleşmesi'nın üç ana konsepti ya da direkleri vardır. Bunlar domestik destek, pazar erişimi ve ihracat sübvansiyonları. Hizmet Ticaretine İlişkin Genel Anlaşma, çok taraflı ticaret sisteminin hizmet sektörüne yayılması için oluşturulmuştur, tıpkı Tarife ve Ticarete İlişkin Genel Anlaşma'nın  mal ticareti için böyle bir sistem sağlaması gibi. Sözleşme, Ocak 1995'te yürürlüğe girdi. Ticaretle İlgili Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması, fikri mülkiyete dair birçok düzenlemeye ilişkin asgari standartları belirledi. 1994 yılında Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması'nı (GATT) Uruguay Görüşmelerinin sonunda müzakere edildi.

Sıhhi ve Bitki Sağlığı Önlemlerinin Uygulanmasına İlişkin Sözleşme (SPS Anlaşması olarak da bilinir), GATT'ın Uruguay Görüşmeleri sırasında müzakere edildi ve 1995 yılının başında Dünya Ticaret Örgütü'nün kuruluşuyla yürürlüğe girdi. SPS sözleşmesi uyarınca Dünya Ticaret Örgütü gıda güvenliği (bakteriyel kirleticiler, zirai ilaçlar, muayene ve etiketleme) ile hayvan ve bitki sağlığı (ithal zararlılar ve hastalıklar) konusunda üyelerin politikaları üzerinde kısıtlamalar getirmektedir. Ticarette Teknik Engeller Sözleşmesi, Dünya Ticaret Örgütü'nün uluslararası bir antlaşmasıdır. Tarife ve Ticaret Genel Anlaşması'nın Uruguay Görüşmelerinde görüşülmüş ve 1994 yılı sonunda Dünya Ticaret Örgütü'nün kuruluşuyla birlikte yürürlüğe girmiştir. Hedef, teknik görüşmelerin ve standartların yanı sıra test ve belgelendirme işlemleri yapmasını sağlamaktır, ticarete gereksiz engeller koymak değildir. Resmi olarak GATT'ın VII. Maddesi'nin Uygulanması Anlaşması olarak bilinen Gümrük Değerleme Anlaşması, üyelerin takipçisi olması gereken gümrük değerleme yöntemlerini önermekte ve esas olarak "işlem değeri" yaklaşımını benimsemektedir.

Aralık 2013'te Dünya Ticaret Örgütü içindeki en büyük anlaşma imzalanmıştır. Anlaşma, Bali Paketi olarak bilinmektedir.

DTÖ genel müdürlüğü

Dünya Ticaret Örgütü genel müdürlüğünün atanmasına ilişkin usuller Ocak 2003'te yayınlandı. Buna ek olarak dört genel müdür yardımcısı da vardır. 1 Ekim 2013 itibariyle, genel müdür Roberto Azevêdo'nun dört genel müdür yardımcısı, Çin'den Yi Xiaozhun, Almanya'dan Karl-Ernst Brauner, Nijerya'dan Yonov Frederick Agah ve Birleşik Devletler'den David Shark'tır.

DTÖ genel müdürlerinin listesi

  • Roberto Azevedo, 2013-
  • Pascal Lamy, 2005-13 
  • Supachai Panitchpakdi, 2002-05  
  • Mike Moore, 1999-2002  
  • Renato Ruggiero, 1995-99  
  • Peter Sutherland, 1995 

(Öncü kuruluşun başkanları, GATT): 

  • Peter Sutherland, 1993-95 
  • Arthur Dunkel, 1980-93  
  • Olivier Long, 1968-80  
  • Eric Wyndham White, 1948-68