19 July 2018, Thursday
Tercüme Editörü
Wikiyours makaleleri İngilizce makalelerin Türkçe'ye çevrilmiş halleridir. İngilizce bilen herkes makale sahibi olabilir ve yaptığı çeviri miktarınca para kazanır.
Çeviri Yapmak İçin Makale Seçiniz
Makale yazmak için
bir kategori seçin
Düzeltme Öner

Borsa

İçindekiler
  1. Borsa nedir?
  2. Borsanın tarihçesi
  3. Borsanın ekonomiye etkisi
  4. Listeleme gereksinimleri
  5. Borsada mülkiyet
  6. Diğer borsa çeşitleri
  7. Borsa Resimleri

Borsa nedir?

Borsa ve NASDAQ

Bir menkul kıymetler borsası veya kısaca borsa, borsa aracıları ve tüccarlarının hisse senetlerini (hisse olarak da adlandırılır), tahvilleri ve diğer menkul kıymetleri satın alabileceği ve / veya satabileceği bir takas türüdür. Borsalarda ayrıca, menkul kıymetlerin ve diğer finansal araçların ihracı ve itfa edilmesi için olanaklar ile gelir ve temettü ödemelerini de içeren sermaye hareketleri sağlanabilir. Bir borsada işlem gören menkul kıymetler, borsa şirketleri tarafından ihraç edilen hisse senetlerini, yatırım fonlarını, vadeli işlemleri, havuz yatırım ürünlerini ve tahvilleri kapsar. Borsalar genellikle "kesintisiz açık artırma" pazarı olarak işlev görür ve işlemleri alıcıların ve satıcıların takas yeri olmak gibi merkezi bir pozisyonda tamamlar.

Borsa

Borsada, bir menkul kıymetin ticaretinin yapılabilmesi için, borsada listelenmelidir. Genellikle en azından kayıt tutmak için merkezi bir konum bulunur, ancak ticaret bu tarz fiziki yerlere gittikçe daha az bağlı kalmaktadır. Modern pazarlar yüksek hız imkanı sunan ve işlem maliyetlerini kısan elektronik şebekeleri kullanmaktadır. Bir borsadaki ticaret borsaya üye simsarlarla sınırlandırılmıştır. Son yıllarda, elektronik iletişim şebekeleri, alternatif ticaret sistemleri ve "karanlık havuzlar" gibi çeşitli ticaret mekanları, ticareti geleneksel borsaların dışına taşıdı.

Hisse senedi ve tahvillerin halka ve yatırımcılara arzı ilke gereği birincil piyasada yapılır, daha sonraki işlemler ise ikincil piyasada yapılır. Bir borsa, genellikle kıymetli kağıt piyasasının en önemli bileşenidir. Borsalarda arz ve talep, tüm serbest piyasalarda olduğu gibi, hisse senetlerinin fiyatını da etkileyen çeşitli faktörlere bağlıdır.

Borsa aracılığıyla hisse senedi ihraç etme yükümlülüğü yoktur, hisse senetleri borsada işlem görmek zorunda da değildir. Bu tür işlemler kapalı veya tezgah üstü olabilir. Türev araçların ve tahvillerin ticaretinin olağan bir yolu da budur. Borsalar, gittikçe küresel bir menkul kıymetler piyasasının parçası olmaktadır.

Borsanın tarihçesi

Erken tarih borsası

Erken tarih borsası

Borç fikri antik dünyaya kadar uzanıyor, kanıt olarak faizli kredileri kaydeden Eski Mezopotamya kil tabletleri örnek gösterilebilir. Borsalarda, şirket hisse senedi ilk kez ne zaman ticaret yapıldığı konusunda pek az fikir birliğine varılmıştır. Bazıları anahtar olayı 1602'de Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin kuruluşu olarak görürken, bazıları daha önceki gelişmeleri işaret ediyor. Berkeley'de bulunan Kaliforniya Üniversitesi'nden Ekonomist Ulrike Malmendier, hisse senedi piyasasının Antik Roma'ya kadar uzandığını savunuyor.

İmparatorluk'un kurulmasından yüzyıllar önce var olan Roma Cumhuriyeti'nde, hükümet için tapınak inşaatı ve diğer hizmetleri yürüten toplulukların kamuoyu, müteahhitlerin ve konut sahiplerinin örgütleri vardı. Bu tür bir hizmet Capitol Tepesi'ndeki kazların, MÖ 390'da Galya istilasına karşı uyardıkları için ödül olarak yemlenmeleriydi. Bu tür organizasyonlara katılanların, devlet adamı ve konuşmacı Cicero tarafından çeşitli zamanlarda bahsedildiği gibi, bir alanı veya hissesi vardı. Bir konuşmada, Cicero "o zamanlar çok yüksek bir fiyata sahip olan hisselerden" bahsetti. Malmendier'in görüşüne göre, bu tür kanıtlar, enstrümanların ticarete elverişli olduğunu ve dalgalanan değerlerin bir kuruluşun başarısına dayandığını gösteriyor. Toplumlar, imparatorluk döneminde, hizmetlerin çoğunun devletin doğrudan temsilcileri tarafından ele geçirilmesiyle belirsizliğe düştüler.

Sık kullanılan bir tahvil türü olan ticari tahviller, geç Orta Çağ ve erken Rönesans dönemlerinde İtalyan şehir devletlerinin başını çektiği yeni bir buluştu.

Borsanın resmi olarak ilk başlangıcı

Borsanın tarihçesi

İtalyan şehir devletleri ilk devredilebilir tahvilleri üretirken, tam teşekküllü bir sermaye piyasası üretmek için gerekli olan diğer bileşeni (şirket hissedarları) geliştirmedi. Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC), hisse senedi sunan ilk şirket oldu. Baharat ticaretini oluşturmak için kurulan VOC, sömürülen yerlilerin ve rakip sömürge güçlerinin isteklerine karşı askeri operasyonlar yürütmeyi içeren bir amaçla, şimdi Endonezya ve ötesi olan bölgede sömürgeci bir yönetim olarak çalıştı. Şirketin kontrolü, yöneticileri tarafından sıkı bir şekilde yapıldı; sıradan pay sahipleri yönetimi etkileme ve şirketin muhasebe tablolarına erişim hakkına sahip değildi.

Bununla birlikte, hissedarlar yatırımları için iyi bir şekilde ödüllendirildi. Şirket 1602'den 1650'ye kadar yılda yüzde 16'dan fazla ortalama temettü dağıttı. Amsterdam'daki finansal yenilik birçok şekil aldı. 1609 yılında, Isaac Le Maire liderliğindeki yatırımcılar tarihin ilk ayı sendikasını kurdular, ancak düzenli ticaretlerinin 17. yüzyılda sağlam olma eğiliminde olan hisse fiyatlarının düşürülmesinde yalnızca mütevazı bir etkisi oldu. 1620'li yıllara gelindiğinde, şirket tahvil ihraçlarını şirket tahvillerinin ilk kullanımıyla genişletiyordu.

Joseph Penso de la Vega ve adının başka varyasyonlarıyla da bilinen Joseph Penso de la Vega, 17. yüzyılda Amsterdam'da başarılı bir iş adamı olmasının yanı sıra İspanyol bir Yahudi aileden gelmeydi ve verimli bir yazardı. 1688'de yayımlanan "Karışıklıkların Karışıklığı (Confusion of Confusions)" adlı kitabı, kentin borsasının işleyişini açıkladı. Kitap, bir tüccar, bir hissedar ve bir filozof arasında bir diyalog şeklindedir, hisse senedi ticareti ile ilgili en eski kitaptır. Kitap, sofistike ama aşırılık eğilimli bir piyasa tasvir etti ve de la Vega, okuyucularına pazar kaymalarının öngörülemezliği ve yatırımda sabrın önemi gibi konularda tavsiyeler verdi. 

Borsanın resmi olarak ilk başlangıcı

William, savaşları karşılayabilmesi için İngiltere'nin finansmanını modernize etmeye çalıştı ve böylece krallığın ilk devlet tahvilleri 1693'te çıkarıldı. Ertesi yıl İngiltere Bankası kuruldu. Kısa süre sonra İngiliz anonim şirketleri halka açılmaya başladı.

Bununla birlikte, Londra'nın ilk borsa simsarları, bildirildiğine göre kaba tavırlarından dolayı Royal Exchange olarak bilinen eski ticaret merkezinden men edildi. Bunun yerine, yeni ticaret, Exchange Alley'deki kahvelerden idare edildi. 1698 yılına gelindiğinde, işlerini Jonathan's Coffee House'da yürüten John Castaing adlı bir simsar, düzenli stok ve ticari mal fiyat listelerini yayınlıyordu. Bu listeler Londra Menkul Kıymetler Borsası'nın başlangıcıdır.

Tarihin en büyük finansal balonlarından bundan sonraki birkaç on yıl içinde gerçekleşti. Bunun merkezinde, 1711'de Güney Amerika ile İngiliz ticaretini yapmak üzere kurulan Güney Denizi Şirketi, Fransa'nın Louisiana kolonisi ile ticarete odaklanan Mississippi Şirketi bulunuyordu. Mississippi Şirketi'nin başında Fransa'nın merkez bankası etkisiyle hareket eden İskoç finansör John Law vardı. Yatırımcılar, her ikisinde de hisse ve daha başka ne varsa kapıştılar. 1720'de, durum çılgınlık seviyesine ulaştı, "büyük avantajlı bir taahhüt yürüten ancak ne olduğunu kimsenin bilmediği bir şirket" için bile teklif vardı.

Aynı yılın sonuna doğru, hisse senedi fiyatları çöktü, zira Amerika'dan beklenen yüksek refahın abartı olduğu netleşmeye başlamıştı. Londra'da Parlamento, kraliyet tarafından izin verilen şirketlerin kamuya açık hisseler çıkarabileceğini belirten Kabarcık Kanunu'nu kabul etti. Paris'te, Law görevden alındı ​​ve ülkeden kaçtı. Hisse senedi ticareti daha sonraki yıllarda daha sınırlı ve baskı altındaydı. Yine de piyasa hayatta kaldı ve 1790'lara dek hisseler genç Birleşik Devletler'de işlem görüyordu.

Borsanın ekonomiye etkisi

Borsanın ekonomiye etkisi

Borsaların ekonomide birden fazla rolü vardır. Buna şunlar dahildir:

İşletmeler için sermaye artırımı

Borsa, şirketlere, yatırımcılara hisse satarak büyümeye yönelik sermaye artırma imkânı sağlar.

Sermaye artırmanın yaygın biçimleri

Bir şahsa veya firmaya bankacılık sistemi tarafından sağlanan borçlanma kapasitesinin yanı sıra, kredi veya borç biçiminde, şirketler ve girişimciler tarafından kullanılan dört sermaye artırma biçimi vardır. Bu mevcut seçeneklerin çoğu doğrudan veya dolaylı olarak bir borsayla sağlanabilir.

Yatırım için tasarrufların harekete geçirilmesi

İnsanlar tasarruflarını çektiğinde ve hisse senetlerine yatırım yaptığında (halka arz yoluyla veya zaten halka arz edilmiş bir şirketin yeni şirket hisse senetleri çıkarması yoluyla), kaynakların rasyonel olarak tahsis edilmesini sağlarlar; çünkü, fonlar (tüketilmiş veya bankada mevduat durumundaysa da) tedavüle sokulur ve şirketlerin yönetim kurullarının kuruluşlarını finanse etmelerine yardımcı olurlar. Bu yararlarıyla, tarım, ticaret ve sanayi gibi birçok ekonomik sektörde ticari faaliyeti teşvik edebilir ve firmaların daha güçlü bir ekonomik büyüme ve yüksek verimlilik seviyelerine çıkmalarını sağlayabilir.

Şirket büyümesini kolaylaştırmak

Şirket büyümesini kolaylaştırmak

Şirketler, kazanımları, ürün gamını genişletmek, dağıtım kanallarını artırmak, dalgalanmaya karşı korunmak, pazar payını arttırmak veya gerekli diğer işletme varlıklarını edinmek için bir fırsat olarak değerlendiriyorlar. Hisse senedi piyasasında bir devralma teklifi veya birleşme sözleşmesi, bir şirketin satın alımı veya birleşmeyle büyümesi için en basit ve en yaygın yollardan biridir.

Kar paylaşımı

Sıradan ve profesyonel borsa yatırımcıları, büyük kurumsal yatırımcılar veya sıradan orta sınıf aile yatırımcıları olmaları fark etmeksizin, temettü ve hisse fiyatlarının artışıyla kara geçerler ve işletmelerin karını paylaşırlar. Kârsız ve sorunlu işletmeler, hissedarlar için sermaye kayıplarına neden olabilir.

Kurumsal yönetim

Kurumsal yönetim

Sahipleri geniş ve çeşitlilik gösteren bir kapsamda bulunmakla birlikte, şirketler, genellikle bu hissedarların taleplerini karşılamak için yönetim standartlarını ve verimliliği artırma, kamu borsaları ve hükümet tarafından dayatma uygulanan halka açık şirketlere karşı daha katı kurallara sahip olma eğilimindedir. Sonuç olarak, kamu şirketlerinin (kamuya mensup hissedarların mülkiyete mensup olduğu şirketler ve halka hisse ticareti yapan şirketler), özel şirketlerden (hisse senetlerinin halka açık olmadığı şirketler, şirketin kurucuları ve / veya aileleri ile mirasçıları veya başka bir şekilde küçük bir yatırımcı grubu tarafından sahip olunan) daha iyi yönetim kayıtlarına sahip oldukları iddia edilmektedir. 

Bu iddiaya rağmen, kamuya açık şirketlerin bazı kurumsal yönetim alanlarında kayda değer bir kayma olduğu iddia edilen iyi belgelendirilmiş vakalar bilinmektedir. 1990'lı yılların sonundaki nokta-com balonu ve 2007-08 döneminde yüksek faizli mortgage krizi, kurumsal yanlış yönetimin klasik örnekleridir. Pets.com (2000), Enron (2001), One.Tel (2001), Sunbeam (2001), Webvan (2001), Adelphia (2002), MCI WorldCom (2002), Parmalat (2003), American International Group (2008), Bear Stearns (2008), Lehman Brothers (2008), General Motors (2009) ve Satyam Computer Services (2009) medya tarafından en çok incelenenlerdir.

Kurumsal yönetime yardımcı olmak adına, birçok banka ve şirket, dünya genelinde hisse senedi, tahvil ve diğer menkul kıymetleri ayırt edici bir şekilde tanımlamak için menkul kıymet tanımlama numaralarını (USIN) kullanmaktadır. Bir ISIN kodu eklemek, menkul kıymetleri belirgin bir biçimde belirlemenize yardımcı olur. ISIN sistemi fonlar, şirketler ve hükümetler tarafından dünya çapında kullanılır.

Bununla birlikte, zayıf mali, etik veya yönetsel kayıtlar hisse senedi yatırımcıları tarafından biliniyorsa, hisse senedi ve şirket değer kaybetme eğilimindedir. Borsalarda, düşük performans gösteren firmaların hissedarları genellikle önemli bir hisse fiyatı düşüşüyle ​​cezalandırılır. Yetersiz yönetim ekiplerini görevden almaya eğilim gösterirler.

Küçük yatırımcılar için yatırım fırsatları yaratmak

Küçük yatırımcılar için yatırım fırsatları yaratmak

Büyük sermaye harcaması gerektiren diğer işlerin aksine, hisse senetlerine yatırım yapmak, büyük ve küçük hisse senedi yatırımcılarına açıktır; çünkü kişi karşılanabilecek hisse sayısını satın alır. Bu nedenle borsa, küçük yatırımcıların, büyük yatırımcılarla aynı şirketten pay sahibi olmasını sağlamaktadır.

Kalkınma projeleri için devlet destekli sermayesi arttırımı

Çeşitli düzeylerdeki hükümetler, tahvil olarak bilinen başka bir menkul kıymet satarak kanalizasyon ve su arıtma tesisleri veya konut siteleri gibi altyapı projelerini finanse etmek için borç almaya karar verebilirler. Bu tahviller, borsa aracılığıyla halk tarafından satın alınarak devlete borç verilebilir. Bu tahvillerin verilmesi kısa vadede vatandaşların kalkınmayı finanse etmek için doğrudan vergilendirilmesini ortadan kaldırabilir, ancak teminat ile değil hükümetin tam inancı ve kredisi ile böyle tahvilleri güvence altına alması gerekir. Hükümet sonunda vatandaşlara vergi ödemeli veya düzenli kupon ödemeleri yapmak ve tahvil süresi dolduğunda anaparanın geri ödenmesini sağlamak için ek fon tahsis etmelidir.

Ekonominin göstergesi olarak borsa

Borsada, hisse senedi fiyatları, büyük ölçüde ekonomik güçlere bağlı olarak artar ve düşer. Hisse senedi fiyatları, şirketler ve ekonomi genel olarak istikrar ve büyüme işaretleri gösterdiğinde yükselir ya da istikrarlı seyrini sürdürür. Ekonomik durgunluk, depresyon ya da finansal kriz bir borsa çökmesine neden olabilir. Bu nedenle, hisse senedi fiyat hareketleri ve genel olarak hisse senedi endeksleri, ekonomideki genel eğilimin bir göstergesi olabilir.

Listeleme gereksinimleri

Borsada listeleme gereksinimleri

Listeleme gereksinimleri, söz konusu borsada listelenmek isteyen şirketler için borsanın koyduğu koşullar kümesidir. Bu koşullar, bazen, asgari sayıdaki hisse senedi, minimum piyasa değeri ve asgari yıllık geliri içerir.

Borsa kuralları

Şirketler hisse senedi sahibi olmak, hisse senetlerini listede bulundurmak ve işlem görmek için borsa şartlarını yerine getirmelidir, ancak şartlar borsaya göre değişir:

  • New York Menkul Kıymetler Borsası: New York Borsası'nda (NYSE) listelenecek bir şirket, 100 milyon dolar değerinde en az bir milyon hisse senedi ihraç etmiş olmalı ve son üç yılda 10 milyon dolardan fazla kazanmış olmalı.
  • NASDAQ Borsası: NASDAQ'da listelenecek bir şirket, en az 70 milyon dolar değerinde en az 1,25 milyon hisse senedi ihraç etmiş olmalı ve son üç yılda 11 milyon dolardan fazla kazanmış olmalı.
  • Londra Menkul Kıymetler Borsası: Londra Menkul Kıymetler Borsası'nın ana piyasası, listeleme tarihinden en az 12 ay öncesine ait olmak üzere, minimum piyasa değeri (700.000 Pound), üç yıllık denetimden geçmiş finansal tablolar, asgari piyasa değeri (yüzde 25) ve etkin döner sermaye koşullarını öne sürmektedir.
  • Bombay Menkul Kıymetler Borsası: Bombay Menkul Kıymetler Borsası (BSE), 250 milyon Hindistan Rupisi (3,9 milyon ABD doları) minimum piyasa değeri ve 100 milyon Rupi (1,6 milyon ABD doları) eşdeğeri minimum halka açıklık için şartları vardır.

Borsada mülkiyet

Borsada mülkiyet

Hisse senetleri borsaları, üye hisse senedi simsarlarına ait olan müşterek kuruluşlardan oluşur. Üyelerin hisse senetlerini halka arzda sattıkları yerlerde, borsalar değiştirmeye yönelik yeni bir trend bulunmaktadır. Bu trende göre müşterek kuruluş, borsada listelenen hisse senetleri ile bir şirket haline gelir. Örnekler Avustralya Menkul Kıymetler Borsası (1998), Euronext (New York Menkul Kıymetler Borsası ile birleşti), NASDAQ (2002), Bursa Malezya (2004), New York Borsası (2005), Bolsas y Mercados Españoles ve São Paulo Borsası'dır (2007). Shenzhen ve Şangay borsaları, Çin'deki hükümet organları tarafından oluşturulan ve ana personelleri doğrudan Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu tarafından atandığından, yarı devlet kurumları olarak nitelendirilebilir. Bir başka örnek, Sovyetler Birliği'nin çöküşünden üç yıl sonra, esasen devlete ait olmakla birlikte, bir kamu şirketi (anonim şirket) biçiminde 1994 yılında kurulan Taşkent Cumhuriyet Borsası'dır (Özbekistan). Özbek hükümetinin kararına göre (Mart 2012), Taşkent borsasının yüzde 25'inden bir payın 2014 yılında Kore Borsasına (KRX) satılması bekleniyordu.

Diğer borsa çeşitleri

19. yüzyılda, ticari mallarda vadeli sözleşme ticareti yapmak üzere borsalar açıldı. Borsalarda işlem gören vadeli işlem sözleşmelerine gelecek işlemleri sözleşmeleri denir. Bu ticari mal borsaları, daha sonra, faiz oranları ve hisse gibi diğer ürünlerde ve opsiyon sözleşmelerinde de gelecek işlemleri sözleşmeleri sunmaya başladı. Artık genellikle vadeli işlem borsaları olarak biliniyorlar.

Borsa Resimleri